HIỆP ƯỚC KIỂM SOÁT VŨ KHÍ HẠT NHÂN CUỐI CÙNG GIỬA NGA VÀ MỸ HẾT HẠN

Nguồn AFP - Đã Kết thúc một kỷ nguyên về việc Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga, thỏa thuận "New START", đã hết hạn vào thứ Năm 5-2. Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres tuyên bố đây là "một sự kiện trọng đại đối với hòa bình và an ninh quốc tế" và kêu gọi Moskau và Washington đạt được thỏa thuận "ngay lập tức" về một "hiệp ước tiếp theo". Moskau tuyên bố rằng họ không còn cảm thấy bị ràng buộc bởi các hạn chế đối với kho vũ khí hạt nhân của mình. Washington kêu gọi Trung Quốc tham gia vào bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai.

Theo ông Guterres, lần đầu tiên sau hơn nửa thế kỷ, hiện không còn bất kỳ hạn chế nào đối với kho vũ khí hạt nhân của Mỹ và Nga. "Sự tan rã của những thành tựu đạt được trong nhiều thập niên này không thể đến vào thời điểm tồi tệ hơn", Tổng thư ký Liên hợp quốc tuyên bố. "Nguy cơ xử dụng vũ khí hạt nhân cao hơn bao giờ hết trong nhiều thập niên qua."

Hiệp ước New START được ký kết vào tháng 4 năm 2010 bởi Tổng thống Mỹ Barack Obama và Tổng thống Nga khi đó Dmitry Medvedew. Mỹ và Nga cam kết giảm số đầu đạn hạt nhân của mình xuống tối đa 1.550 mỗi bên. Hai bên cũng đồng ý giới hạn số lượng hệ thống phóng hỏa tiễn và các oanh tạc cơ ném bom hạng nặng ở mức tối đa 800 chiếc.

Ngay trước khi Hiệp ước New START hết hạn vào tháng 2 năm 2021, nó đã được gia hạn thêm 5 năm. Vào tháng 2 năm 2023, Moskau tuyên bố sẽ đình chỉ việc tham gia Hiệp ước New START, đồng thời khẳng định ý định tuân thủ các giới hạn mà hiệp ước quy định. Tháng 9 năm ngoái, Tổng thống Wladimir Putin đề nghị với Mỹ gia hạn thỏa thuận thêm 1 năm. Tổng thống Mỹ Donald Trump gọi đề nghị này là "một ý tưởng hay", nhưng không có kết quả gì.

Moskau hiện tuyên bố rằng, với việc hiệp ước hết hạn, họ không còn coi mình bị ràng buộc bởi các hạn chế về số lượng đầu đạn hạt nhân. "Chúng tôi cho rằng các bên tham gia Hiệp ước New START không còn bị ràng buộc bởi các trách nhiệm hoặc tuyên bố tương xứng theo hiệp ước", Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố hôm thứ Tư 4-2.

Moskau dự định "hành động một cách có trách nhiệm và thận trọng", Bộ Quốc phòng cho biết. Đồng thời, họ cảnh báo rằng Nga sẵn sàng thực hiện các biện pháp đối phó "quyết đoán" nếu an ninh quốc gia bị đe dọa.

Chính phủ Mỹ vẫn giữ im lặng về ý định của mình. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết tại một cuộc họp báo rằng tổng thống Mỹ sẽ bình luận về thỏa thuận "sau này", mà không nói rõ khi nào. Ông cũng nhấn mạnh yêu cầu của Washington về việc đưa Trung Quốc vào bất kỳ thỏa thuận nào trong tương lai. "Tổng thống đã nói rõ trong quá khứ rằng để kiểm soát vũ khí thực sự trong thế kỷ 21, không thể thực hiện bất cứ điều gì mà không bao gồm Trung Quốc, vì quốc gia này sở hữu kho vũ khí khổng lồ và đang phát triển nhanh chóng", Rubio nói.

Kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng và ước tính bao gồm 550 hỏa tiễn chiến lược mang đầu đạn hạt nhân. Tuy nhiên, con số này vẫn ít hơn đáng kể so với 800 hỏa tiễn mà Nga và Mỹ cam kết theo hiệp ước New START. Mỹ và Nga cùng nhau cũng sở hữu hơn 80% đầu đạn hạt nhân của thế giới.

Các chuyên gia về vũ khí hạt nhân cáo buộc Trump thiếu hành động. Daryl Kimball thuộc tổ chức phi chính phủ về kiểm soát vũ khí Arms Control Association tuyên bố rằng không có dấu hiệu nào cho thấy "ông Trump hoặc nhóm của ông đã dành thời gian kể từ khi trở lại nắm quyền vào năm 2025 để đề nghị các cuộc đàm phán với Trung Quốc về giảm thiểu rủi ro hoặc kiểm soát vũ khí." Ông gợi ý rằng Moskau và Washington có thể đồng ý duy trì các hạn chế và sau đó gây áp lực lên Bắc Kinh.

Trước khi hiệp ước hết hạn, Giáo hoàng Leo XIV đã cảnh báo về một "cuộc chạy đua vũ trang mới." "Tôi kêu gọi các bạn đừng từ bỏ văn kiện này mà không bảo đảm rằng nó được thực hiện một cách cụ thể và hiệu quả," Giáo hoàng nói trong buổi tiếp kiến ​​chung hàng tuần của mình. Giáo hoàng Leo XIV, vị Giáo hoàng đầu tiên đến từ Hoa Kỳ, nói rằng "cần phải khẩn cấp hơn bao giờ hết để thay thế logic của nỗi sợ hãi và sự ngờ vực bằng một đạo đức chung có khả năng hướng dẫn các quyết định vì lợi ích của tất cả mọi người."

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 6-2-2026