TRỰC THĂNG BLACK HAKW BỊ TẤN CÔNG, F-35 VÀ A-10 TRÚNG ĐẠN, F-15 BỊ BẮN HẠ: MỸ ĐANG MẤT ƯU THẾ TRÊN KHÔNG PHẬN IRAN
Theo Berliner Zeitung: Ở đâu đó trên vùng núi thuộc tỉnh Kohgiluyeh và Boyer-Ahmad, tây nam Iran, một Pilot Mỹ đã ẩn náu giữa những tảng đá trong những ngày gần đây. Có lẽ với công cụ định vị khẩn cấp được khởi động, tấm che mặt của anh ta lật lên, lắng nghe tiếng cánh quạt trực thăng từ xa. Có lẽ anh ta bị thương. Anh ta chỉ có thể chắc chắn một điều: Anh ta đang một mình trên lãnh thổ địch, và cả hai phía đều đang tìm kiếm anh ta. Lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã tiến sâu vào lãnh thổ Iran, trong khi các đơn vị Vệ binh Cách mạng cũng rà soát cùng khu vực.
Một thống đốc địa phương đã treo thưởng cho việc bắt giữ anh ta. Nhiệm vụ giải cứu trở thành một cuộc chạy đua với thời gian, và đầy rủi ro: 2 máy bay trực thăng Black Hawk của Mỹ bị tấn công và chỉ kịp rút lui khỏi không phận Iran.
Sau đó, tình hình leo thang. Khu vực được cho là nơi có người Pilot mất tích đang ở, đã bị không kích và giao tranh ác liệt. Cuối cùng, lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã thành công trong việc giải cứu người Pilot này, theo Washington, đây là một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong nhiều năm. Người sĩ quan này bị thương nhưng an toàn. Đó là ngày 5 tháng 4 năm 2026.
6 tuần sau khi Chiến dịch Epic Fury bắt đầu, một chiến đấu cơ của Mỹ – chiếc F-15E Strike Eagle, đã bị bắn hạ lần đầu tiên sau nhiều năm, dẫn đến một chiến dịch giải cứu mà chính chiến dịch này cũng bị tấn công dữ dội. Đồng thời, một máy bay thứ 2 cũng bị trúng đạn: đó là chiếc A-10 Thunderbolt đang hỗ trợ nhiệm vụ giải cứu. Phi công của nó đã có thể nhảy dù xuống lãnh thổ Kuwait. Và chỉ 2 tuần trước đó, một sự kiện đã xảy ra khiến các nhà phân tích trên toàn thế giới kinh ngạc: Một chiếc F-35 Lightning II, máy bay chiến đấu đắt tiền và tối tân nhất về kỹ nghệ hàng không quân sự trong lịch sử, chiếc chiến đấu cơ này đã bị trúng mảnh vỡ từ một hỏa tiễn của Iran trên bầu trời miền trung Iran và phải hạ cánh khẩn cấp.
Người ta phải nhớ lại lời của Bộ trưởng Chiến Tranh Pete Hegzeth vào ngày 4 tháng 3 để hiểu được mức độ chênh lệch lớn đến mức nào. "Hai lực lượng không quân mạnh nhất thế giới sẽ kiểm soát hoàn toàn không phận Iran chỉ trong vài ngày", ông tuyên bố vào thời điểm đó. Donald Trump nói thêm: "Chúng tôi thực sự có phi cơ bay trên lãnh thổ Teheran; họ không thể làm gì được."
Và vào ngày 2 tháng 4, hai ngày trước khi chiếc F-15 bị bắn hạ: “Họ (Iran)không còn bất kỳ hệ thống phòng không nào nữa. Radar của họ đã bị phá hủy hoàn toàn. Chúng ta (Mỹ) là một cường quốc quân sự bất khả chiến bại.” 48 giờ sau, quân đội Mỹ đang tìm kiếm một phi công mất tích trên vùng núi Iran. Lời lẽ của chính quyền Trump tuân theo một khuôn mẫu mà các nhà sử học quân sự nhận ra là nguy hiểm: sự nhầm lẫn giữa ưu thế trên không và sự thống trị trên không.
Chuẩn tướng về hưu Houston Cantwell, bản thân cũng từng là phi công F-16, đã nói ngắn gọn: “Việc này chưa xảy ra sớm hơn quả là một phép màu. Chúng tôi thực hiện các nhiệm vụ chiến đấu, và chúng bị tấn công mỗi ngày.” Behnam Ben Taleblu của Tổ chức Bảo vệ Dân chủ thậm chí còn nói thẳng thừng hơn: “Một hệ thống phòng không bị vô hiệu hóa không có nghĩa là một hệ thống phòng không bị phá hủy.” Những câu chuyện thành công quân sự từ Washington và Jerusalem nghe rất ấn tượng: Hơn 12.300 mục tiêu bị tấn công, 92% tàu chiến lớn của Iran bị đánh chìm, hơn 13.000 phi vụ được thực hiện. Nhưng đằng sau những con số là một sự thật khó chịu, mà Reuters đã tiết lộ vào cuối tháng 3 dựa trên năm nguồn tin từ cơ quan tình báo Mỹ.
Mỹ chỉ có thể khẳng định chắc chắn rằng họ đã phá hủy khoảng 1/3 kho hỏa tiễn của Iran. 1/3 khác có thể bị hư hại, phá hủy hoặc chôn giấu trong các đường hầm và hầm ngầm , nhưng không ai biết chắc chắn chúng ở đâu. Còn 1/3 cuối cùng thì sao? Vẫn còn nguyên vẹn và sẵn sàng xử dụng. CNN đưa tin này vào đầu tháng 4, dựa trên các nguồn tin tình báo riêng của mình, rằng khoảng 1/2 số bệ phóng hỏa tiễn và máy bay không người lái dùng một lần của Iran vẫn còn hoạt động. Một phần lớn hỏa tiễn hành trình mà Iran có thể dùng để đe dọa hoạt động vận chuyển hàng hải ở eo biển Hormuz cũng còn nguyên vẹn.
Cùng ngày hôm đó, Trump tuyên bố rằng Iran "chỉ còn rất ít hỏa tiễn". Dự đoán của ông rằng cuộc chiến có thể kết thúc trong 2 đến 3 tuần đã bị chính các quan chức tình báo của ông đánh giá là "hoàn toàn phi thực tế". Một quan chức cao cấp của Mỹ giấu tên cho biết điều mà không ai thực sự muốn nghe: "Tôi không biết liệu chúng ta có bao giờ có được con số chính xác hay không." Có lẽ khoảnh khắc quan trọng nhất của cuộc chiến này xảy ra vào ngày 19 tháng 3. Vào ngày đó, một chiếc F-35A, có giá hơn 100 triệu đô la mỗi chiếc, là viên ngọc quý của chiến tranh trên không của Tây phương, đã bị bắn trúng trên không phận miền trung Iran. Người phát ngôn của Centcom, Tim Hawkins, xác nhận rằng máy bay đã phải hạ cánh khẩn cấp sau một "nhiệm vụ chiến đấu trên không phận Iran".
CNN xác định vụ việc là lần đầu tiên chiến đấu cơ tàng hình thế hệ thứ 5 của Mỹ bị hỏa lực Iran tấn công thành công bằng đầu đạn. Điều này làm sao có thể? Câu trả lời nằm ở một nguyên lý vật lý cơ bản mà không chương trình tàng hình nào, dù tinh vi đến đâu, có thể vượt qua được: nhiệt.
Bằng cách nào Iran đã bắn trúng được F-35
F-35 được tối ưu hóa để gần như vô hình đối với Radar băng tần X, tần số quan trọng cho việc điều khiển hỏa lực của các hệ thống phòng không tối tân. Nhưng động cơ Pratt & Whitney F135 của nó tạo ra lực đẩy hơn 43.000 Pound, và do đó nó đã phát ra một lượng nhiệt khổng lồ. Hệ thống tìm kiếm hồng ngoại thụ động (IRST), không phát ra tín hiệu riêng và do đó không thể bị phi công phát giác, có thể phát giác được nhiệt này ở khoảng cách hơn 50 km. Các nhà phân tích tin rằng chiếc F-35 đã bị trúng hỏa tiễn dẫn đường bằng hồng ngoại thụ động, có thể là R-27T, một hỏa tiễn tầm trung đến tầm xa của Liên Xô có khả năng đạt tốc độ Mach 5, xử dụng cảm biến hồng ngoại thay vì dẫn đường bằng Radar.
Điều này cho thấy người Iran đã thiết lập một mạng lưới cảm biến thụ động, một loại hệ thống “bẫy” tìm thấy phi cơ tàng hình từ bên hông hoặc phía sau, nơi mà sự phản xạ Radar của chúng lớn hơn đáng kể. Điều đặc biệt nguy hiểm là: Ngay trước sự việc xảy ra, một hướng dẫn chi tiết, do một kỹ sư dân sự tạo ra, đã xuất hiện trên các mạng xã hội Trung Quốc, phân tích chính xác những điểm yếu này của F-35 và đề nghị các biện pháp đối phó. Video, có phụ đề tiếng Ba Tư, đã lan truyền nhanh chóng trên Telegram của Iran. Nó không xử dụng bất kỳ thông tin mật nào, mà chỉ xử dụng dữ liệu kỹ thuật công khai, các bài báo học thuật về kỹ nghệ tàng hình và dữ liệu hiệu suất bay.
Sự dân chủ hóa kiến thức chiến lược, một nhà phân tích nghiệp dư dân sự ở Thành Đô cung cấp cho một quốc gia bị trừng phạt bản kế hoạch trí tuệ để vô hiệu hóa một hệ thống vũ khí trị giá 100 triệu đô la. Đó mới là cuộc cách mạng thực sự của cuộc chiến này. Hệ thống phòng không của Iran không phải là một hệ thống nguyên khối như S-400 của Nga. Nó là một hệ thống chắp vá, và chính điều đó khiến việc phá hủy nó trở nên khó khăn đến vậy.
Quốc gia này sở hữu một hệ thống phòng thủ nhiều lớp: hỏa tiễn tầm ngắn như Misagh-2 phóng từ vai (tầm bắn 6 km, dẫn đường bằng hồng ngoại), các nền tảng di động như hệ thống Majid (theo dõi quang điện và hồng ngoại), các cảm biến thụ động như Herz-9, tìm kiếm mục tiêu mà không tự phát ra tín hiệu Radar, và hỏa tiễn tầm xa như Sayyad-1A với các thành phần hồng ngoại. Ngoài ra, còn có các hệ thống cũ hơn của Trung Quốc – HQ-2, HQ-7, và các hệ thống di động QW-1 và QW-11, mà theo dữ liệu của SIPRI, hiện diện trong kho vũ khí của Iran. Xét riêng lẻ, nhiều hệ thống này đã lỗi thời. Nhưng khi được kết nối mạng và phân tán trên một quốc gia rộng gấp năm lần nước Đức, chúng tạo ra thứ mà các nhà chiến lược quân sự gọi là "mật độ đe dọa".
Cantwell tóm gọn lại: "Iran là một quốc gia rộng lớn. Mỹ không thể hy vọng loại bỏ hoàn toàn mọi mối đe dọa trên không chỉ vì quy mô của nó. Chừng nào các nhiệm vụ chiến đấu còn được thực hiện trên không phận Iran, thì vẫn sẽ có mối đe dọa đối với phi cơ." Các chuyên gia đều đồng ý: Chiếc F-15 rất có thể đã bị trúng hỏa tiễn phóng từ vai, MANPADS, cơn ác mộng di động của mọi lực lượng không quân. Chúng rất rẻ, di động, hầu như không thể phát giác và gây chết người ở khoảng cách gần. Việc phi cơ Mỹ dường như hoạt động ở độ cao thấp hơn, dấu hiệu cho thấy chúng đang thực hiện các cuộc tấn công chính xác vào các mục tiêu di động, khiến chúng dễ bị tổn thương bởi chính những vũ khí này.
Nơi đây, sự bất đối xứng được phơi bày một cách rõ rệt: Một hỏa tiễn trị giá vài chục nghìn đô la buộc một chiếc chiến đấu cơ hàng đầu của Mỹ, trị giá 100 tiệu USD phải hạ cánh khẩn cấp. Tỷ lệ chi phí xấp xỉ 1/10.000. Iran đã xây dựng một mạng lưới đường hầm ngầm khổng lồ trong nhiều thập niên qua, lấy cảm hứng từ kinh nghiệm của Chiến tranh Iran-Iraq, khi hỏa tiễn Scud của Iraq tấn công các thành phố của Iran. Những đường hầm này chứa các bệ phóng hỏa tiễn, máy bay không người lái và trung tâm chỉ huy.
Bản thân Hegseth đã thừa nhận quy mô của vấn đề: “Iran là một quốc gia rộng lớn. Và giống như Hamas với các đường hầm của họ ở Gaza, họ đã dồn tất cả viện trợ, tất cả phát triển kinh tế, vào các đường hầm và những hỏa tiễn.”
Nicole Grajewski, chuyên gia về lực lượng hỏa tiễn Iran tại Sciences Po ở Paris, cho biết rằng Iran vẫn tiếp tục phóng các cuộc tấn công từ căn cứ quân sự Bid Kaneh, một cơ sở đã bị Mỹ và Israel ném bom dữ dội. “Theo tôi, việc họ có thể duy trì được điều này cho thấy Mỹ đã đánh giá quá cao sự thành công của chiến dịch này.” Câu hỏi lớn, theo Grajewski, là: “Liệu các cơ sở ngầm này đã sụp đổ?”
Không ai biết chắc điều này, kể cả tình báo của Mỹ và Isreal. Các đường hầm sâu đến nỗi bom thông thường thường không thể với tới. Và ngay cả khi một lối vào bị phá hủy, người Iran vẫn có thể xử dụng các lối đi dự phòng khác. Vào ngày 19 tháng 3, ngày chiếc F-35 bị tấn công, Iran lần đầu tiên bắn tmoojt hỏa tiễn tầm xa vào căn cứ quân sự Diego Garcia của Mỹ và Anh ở Ấn Độ Dương.
Điều này cho thấy kho vũ khí của họ còn lâu mới cạn kiệt. Tất cả điều này có nghĩa là gì? Có nghĩa là những người chịu trách nhiệm cho cuộc chiến tranh xâm lược bất hợp pháp và tàn bạo này của Mỹ và Israel chống lại Iran, bởi vì, cần phải nói rõ, theo nhiều chuyên gia luật quốc tế, đó là một hành động xâm lược không có sự ủy quyền của Liên Hợp Quốc, có thể đã tính toán sai lầm nghiêm trọng. Giả định là: các cuộc không kích quy mô lớn sẽ làm suy yếu quân đội Iran nhanh chóng đến mức Teheran sẽ sẵn sàng đàm phán trong vòng vài tuần. Và Eo biển Hormuz sẽ được mở lại nhanh chóng. Chi phí sẽ vẫn trong tầm kiểm soát.
Thực tế sau 6 tuần: Eo biển Hormuz vẫn bị đóng cửa. Giá dầu đã tăng vọt. Iran tiếp tục phóng hỏa tiễn vào Israel, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Kuwait, chỉ riêng ngày 27 tháng 3, Iran đã phóng 15 thỏa tiễn đạn đạo và 11 máy bay không người lái vào UAE. Kho vũ khí chứa hỏa tiễn đánh chặn của Mỹ, Israel và các quốc gia vùng Vịnh đã giảm rất mạnh. Hàng tỷ đô la đã được chi cho các hỏa tiễn đánh chặn vốn được chế tạo cho các tình huống khác, chẳng hạn như đối đầu với Trung Quốc.
Chính Trump đã vô tình diễn đạt chính xác tình thế khó xử này: “Vấn đề với eo biển Gibraltar là: Giả sử chúng ta làm rất tốt. Giả sử chúng ta bắn trúng 99%. Một phần trăm là không thể chấp nhận được vì 1% là một quả hỏa tiễn bắn trúng thân tàu trị giá một tỷ đô la.” 1%. đó là bản chất toán học của chiến tranh bất đối xứng. Và đây là điều thực sự đáng lo ngại cho tương lai. Bởi vì người quan sát sắc sảo nhất về cuộc chiến tranh xâm lược này, vi phạm luật pháp quốc tế, không ở Teheran, không ở Jerusalem và không ở Washington. Ông ta đang ở Bắc Kinh.
Các vệ tinh Trung Quốc chụp ảnh các hệ thống phòng không của Mỹ mới được xử dụng ở Trung Đông và công khai những hình ảnh này, dữ liệu mục tiêu miễn phí cho Iran. Các kỹ sư Trung Quốc tạo ra những Video hướng dẫn lan truyền trên mạng về cách vô hiệu hóa các hệ thống vũ khí Tây phương . Và các chiến lược gia quân sự của Trung Quốc đang nghiên cứu cách một đối thủ có kỹ nghệ quốc phòng kém hơn có thể gây thiệt hại cho một siêu cường bằng đường hầm, bệ phóng di động, cảm biến thụ động và máy bay không người lái giá rẻ.
Trung tá Amos Fox, cựu sĩ quan quân đội Mỹ, đã tóm gọn vấn đề: "Đối thủ của chúng ta hiểu theo cách Mỹ muốn chiến đấu, sức mạnh không quân và các cuộc tấn công tầm xa, và do đó đã đầu tư vào các phương pháp để bù đắp cho bất lợi này." Bài học của cuộc chiến này cho các cuộc xung đột trong tương lai rất đơn giản: Kỷ nguyên của "nền tảng tinh xảo", hệ thống vũ khí đơn lẻ, quá đắt tiền, được cho là bất khả xâm phạm, đang dần đi đến hồi kết.
Điều đang đến cho cuộc chiến ngày hôm nay, là đang bước vào kỷ nguyên của bầy đàn: các hệ thống vũ khí rẻ hơn, phân tán, có thể thay thế. Máy bay không người lái thay vì các chiến đấu cơ đắt tiền. Cảm biến thụ động thay vì Radar chủ động. Cộng đồng thông tin thay vì bí mật. Một kỹ sư có động lực với một chiếc máy tính xách tay giờ đây có thể tạo ra những hiểu biết sánh ngang với các bản báo cáo tình báo của chính phủ. Đây không phải là một viễn cảnh đen tối. Đây là hiện thực.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 6-4-2026
