THỦ TƯỚNG MERZ THĂM NHẬT BẢN: CÙNG SÁT CÁNH CHỐNG LẠI TRUMP TRONG TÌNH TRẠNG KHẨN CẤP
Artikel von Tim Kanning, Tokio/Frankfurter Allgemeine Zeitung, ngày 28-10: Trên chuyến bay từ Singapore đến Nhật Bản vào thứ Tư 28-10, Thủ tướng Friedrich Merz sẽ bay qua khu vực được coi là thao trường quân sự tạm thời lớn nhất Á châu. Tại vùng biển quanh đảo Okinawa ở miền nam Nhật Bản, 45.000 binh sĩ Nhật Bản và 12.000 binh sĩ Mỹ hiện đang tiến hành các cuộc tập trận phòng thủ chung, với sự tham gia của nhiều loại, một cuộc tập trận quân sự quy mô lớn được tổ chức2 năm một lần, phía Mỹ đã triển khai các khí tài, bao gồm tàu sân bay USS Roosevelt, đồng thời trang bị hỏa tiễn chống hạm trên đảo Yonaguni, hòn đảo xa nhất về phía tây của Nhật Bản, nằm cách Đài Loan chỉ 110 km.
Mặc dù cuộc tập trận được tuyên bố là không nhắm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào, nhưng vị trí gần Đài Loan đã làm rõ kịch bản tiềm ẩn: một tình huống khẩn cấp trong đó Bắc Kinh thực hiện các lời đe dọa lặp đi lặp lại về việc dùng vũ lực để chiếm lấy hòn đảo đang được quản lý theo cơ chế dân chủ và tự trị này. Đức cũng tham gia vào các hoạt động diễn tập này với sự góp mặt của 100 nhân viên y tế thuộc quân đội Đức (Bundeswehr).
Việc mở rộng hợp tác an ninh với đồng minh ở khu vực xa xôi này sẽ là chủ đề trọng tâm trong cuộc gặp giữa Thủ tướng Friedrich Merz (thuộc đảng CDU) và Thủ tướng Sanae Takaichi vào thứ Tư tuần này, chuyến thăm chính thức đầu tiên của ông tới Nhật Bản trên cương vị Thủ tướng. Không lâu sau khi bà Takaichi nhậm chức cách đây hơn một năm, ông Merz đã mô tả Nhật Bản là "đối tác cốt lõi tại Á châu", quốc gia chia sẻ những giá trị và mục tiêu chung với Đức. Giờ đây, hai nhà lãnh đạo đặt mục tiêu chuyển đổi những thiện chí này thành hành động cụ thể, nhất là khi các thách thức mà cả hai cùng đối mặt đang trở nên ngày càng cấp bách trong bối cảnh toàn cầu hiện nay.
Ba trụ cột của sự thịnh vượng đang lung lay
Giống như Đức, Nhật Bản từ lâu đã dựa vào Hoa Kỳ để đảm bảo an ninh, một sự phụ thuộc ngày càng trở nên bấp bênh dưới thời Tổng thống Donald Trump, người đã chứng tỏ mình là một bên bảo trợ không đáng tin cậy đối với cả 2 quốc gia. Là những nền kinh tế lớn định hướng xuất cảng, cả Nhật Bản và Đức đều phụ thuộc đáng kể vào thương mại tự do toàn thế giới. Hơn nữa, trong nhiều thập niên, các doanh nghiệp Nhật Bản và Đức, bao gồm các nhà sản xuất ô tô, máy móc và những tập đoàn công nghiệp khổng lồ khác, luôn đi đầu trong đổi mới công nghệ trên thế giới.
Tuy nhiên, tại cả 2 quốc gia, 3 trụ cột nền tảng cho an ninh và thịnh vượng này đang bắt đầu lung lay. Merz và Takaichi hiện dự định tìm hiểu xem nền kinh tế lớn thứ 3 và thứ 4 thế giới có thể củng cố vị thế của mình thông qua việc hợp tác chặt chẽ hơn như thế nào.
Trong những tháng gần đây, cả Berlin và Tokyo đều thấy mình phải bảo vệ các giá trị và mục tiêu chung, thậm chí là trước cả đồng minh quan trọng nhất của họ: Hoa Kỳ. Chẳng hạn, cả hai quốc gia đều từ chối các yêu cầu từ chính quyền Trump về việc hỗ trợ đảm bảo an ninh tại Eo biển Hormuz. Trong một tuyên bố chung cùng các quốc gia khác, Nhật Bản và Đức lập luận rằng sự tham gia như vậy chỉ có thể được cân nhắc khi các hành động thù địch đã chấm dứt và nỗ lực đó được tích hợp vào một khuôn khổ chiến lược nhất quán, rộng lớn hơn của Hoa Kỳ. Tương tự, Tokyo và Berlin đã sát cánh cùng nhau trong việc phản đối lập trường cứng rắn của chính quyền Trump đối với Tòa án Hình sự Quốc tế, một thể chế hiện do quan chức người Nhật Tomoko Akane đứng đầu.
Tại Tokyo, có một sự nhẹ nhõm khi cuộc tập trận quân sự "Keen Sword" vẫn diễn ra theo đúng kế hoạch. Mới tháng 8 vừa qua, Donald Trump đã đột ngột hủy bỏ một cuộc tập trận chung với Hàn Quốc vốn đã được lên kế hoạch từ lâu. Bất kỳ sự rút lui nào của Hoa Kỳ khỏi chiến lược răn đe tập thể đối với các nước láng giềng hiếu chiến, cụ thể là Trung Quốc, Nga và Triều Tiên, đều có thể gây ra những hậu quả thảm khốc cho khu vực. Do đó, Nhật Bản đang nỗ lực tập hợp càng nhiều đối tác càng tốt để ủng hộ một "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở", một tầm nhìn mà chính phủ Đức cũng đã chính thức chấp nhận. Vượt ra ngoài các thuật ngữ ngoại giao, mục tiêu chính—bên cạnh việc kiềm chế tham vọng bành trướng của Trung Quốc vào Thái Bình Dương, là đảm bảo các tuyến đường thương mại hàng hải tự do, trải dài từ Nhật Bản dọc theo bờ biển Á châu cho đến tận Âu châu. Sự thay đổi lập trường của ông Trump gây lo ngại tại cả Tokyo và Berlin
Để đảm bảo các nước Âu châu vẫn duy trì sự đồng thuận trong nỗ lực này, Nhật Bản đã khẳng định vị thế là một trong những quốc gia ủng hộ mạnh mẽ nhất cho Ukraine trước cuộc chiến xâm lược của Nga. Sát cánh cùng Tây phương, Tokyo không chỉ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với bên xâm lược mà còn cung cấp cho Ukraine khoản hỗ trợ lên tới 20 tỷ USD. Việc ông Trump gần đây tách khỏi mặt trận chung này đang gây ra mối lo ngại lớn tại cả Tokyo lẫn Berlin. Trong vài năm qua, Đức đã tìm cách thúc đẩy hợp tác chặt chẽ hơn giữa ngành công nghiệp quốc phòng của hai nước. Nhiều khả năng tiến triển sẽ đạt được dưới một chính phủ do bà Takaichi lãnh đạo, một chính trị gia ủng hộ việc nhanh chóng mở rộng năng lực quân sự của Nhật Bản.
Hợp tác kinh tế giữa hai quốc gia cũng được kỳ vọng sẽ là trọng tâm chính. Một điểm có thể dẫn đến xung đột nằm ở đạo luật thúc đẩy công nghiệp do Ủy ban Âu châu thông qua vào mùa xuân nănay, một sáng kiến được thúc đẩy bởi ông Merz và ông Macron. Mặc dù các quy định nghiêm ngặt hơn về trợ cấp xe điện chủ yếu nhằm bảo vệ các nhà sản xuất nội địa trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc, nhưng trong bối cảnh hiện tại, chúng cũng sẽ gây bất lợi cho các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản đang kinh doanh tại Âu châu. Theo truyền thông Nhật Bản, bà Takaichi dự định sẽ thúc giục ông Merz vận động để có được các trường hợp ngoại lệ.
Nhật Bản – hình mẫu trong việc đảm bảo nguồn cung nguyên liệu thô
Hai bên nhiều khả năng sẽ tìm cách tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như cung ứng chất bán dẫn, phát triển trí tuệ nhân tạo, chống tội phạm mạng, cũng như thu mua các nguyên tố đất hiếm. Trung Quốc hiện đang thống trị thị trường toàn cầu đối với nhiều loại nguyên liệu thô thiết yếu này, tạo ra sự phụ thuộc đáng kể cho các doanh nghiệp tại cả Đức và Nhật Bản. Trong vài tháng qua, Tokyo đã trực tiếp trải nghiệm những rủi ro từ tình trạng này.
Ngay sau khi nhậm chức, bà Takaichi đã khiến Bắc Kinh phật lòng với những phát biểu liên quan đến Đài Loan. Kể từ đó, Trung Quốc đã hạn chế xuất cảng các nguyên tố đất hiếm sang một số tập đoàn Nhật Bản. Trước tình hình này, Nhật Bản có thể sẽ ủng hộ ý tưởng do ông Merz đề xướng về một "câu lạc bộ người mua", trong đó các quốc gia G7 cùng hợp lực tận dụng sức mạnh thị trường của mình để thu mua các nguyên tố đất hiếm.
Dù thế nào đi nữa, Nhật Bản vẫn được xem là hình mẫu trong việc tìm kiếm các nguồn cung nguyên liệu thô mới. Khi Trung Quốc hạn chế xuất cảng đất hiếm sau một tranh chấp lãnh thổ vào năm 2010, Tokyo, thông qua sự phối hợp với các doanh nghiệp trong nước – đã nhanh chóng giảm đáng kể sự phụ thuộc vào quốc gia láng giềng hùng mạnh này. Nhật Bản cũng cho thấy sự linh hoạt tương tự khi đối mặt với tình huống bị cắt đứt nguồn cung năng lượng chính từ Trung Đông, sau các cuộc tấn công vào Iran do Mỹ và Israel thực hiện.
Xét về mối quan hệ cá nhân, hai nhà lãnh đạo theo đường lối bảo thủ và ủng hộ doanh nghiệp, ông Merz và bà Takaichi, nhiều khả năng sẽ tìm thấy tiếng nói chung. Ngay sau khi đắc cử, nữ Thủ tướng đầu tiên của Nhật Bản tuyên bố rằng bà dự định từ bỏ khái niệm "cân bằng giữa công việc và cuộc sống" để thay vào đó làm việc "miệt mài như một con ngựa thồ". Quan điểm này chắc hẳn sẽ nhận được sự đồng cảm từ ông Merz.
(Có sự hỗ trợ của AI)
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 29-10-2026
