KHỦNG HOẢNG NGUỒN CUNG HỎA TIỄN PATRIOT: UKRAINE TỰ CHẾ TẠO HỎA TIỄN VỚI DỰ ÁN FP-7.x
Kiew đang cạn kiệt hỏa tiễn đánh chặn cho hệ thống Patriot. Dự án Freyja đặt mục tiêu cung cấp giải pháp bắt đầu từ năm 2027, tuy nhiên năng lực thực tế của loại hỏa tiễn FP-7.x vẫn chưa được kiểm chứng.
Nga ngày càng dựa vào hỏa tiễn đạn đạo để tấn công Kiew, trong khi hệ thống phòng không của Ukraine lại có rất ít phương tiện để đối phó với loại vũ khí này. Mặc dù lực lượng phòng không Ukraine được cho là đã đánh chặn thành công phần lớn máy bay không người lái (UAV) trong các đợt tấn công lớn gần đây vào thủ đô, nhưng họ gần như bất lực trước hỏa tiễn đạn đạo Iskander-M.
Trong một vụ tấn công được tạp chí *Foreign Policy* ghi nhận, không một quả nào trong số 24 hỏa tiễn đạn đạo và 4 hỏa tiễn hành trình bay tới mục tiêu bị đánh chặn; trái lại, các nguồn tin từ Ukraine cho biết gần 90% trong tổng số 115 chiếc UAV đã bị vô hiệu hóa. Một kịch bản tương tự cũng diễn ra trong một vụ tấn công khác được trang tin *19FortyFive* mô tả: 6 hỏa tiễn Iskander-M đã đánh trúng Kiew mà không gặp phải bất kỳ sự đánh chặn nào.
Ukraine đang cạn kiệt hỏa tiễn đánh chặn cho hệ thống Patriot của Mỹ, hệ thống có năng lực mạnh mẽ nhất trong kho vũ khí của họ để đối phó với các loại hỏa tiễn đạn đạo như Iskander-M.
Thiếu hụt Patriot: Nguyên nhân Kiew cạn kiệt hỏa tiễn đánh chặn
Mức độ thực sự của tình trạng thiếu hụt này chỉ có thể được ước tính. Theo trang tin *Army Recognition*, Đại tá Mỹ đã nghỉ hưu Robert Hamilton ước tính kho dự trữ hỏa tiễn Patriot của Mỹ vào khoảng 2.330 quả trước khi nổ ra cuộc chiến chống Iran và còn khoảng 800 quả sau đó.
Cũng trích dẫn các số liệu này, trang tin *Defence Security Asia* lưu ý rằng đây chỉ là những ước tính chưa có sự xác nhận chính thức toàn diện. Một nghiên cứu độc lập của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) đã tính toán mức sụt giảm khoảng 65% kể từ khi cuộc chiến Iran bắt đầu. Theo ông Hamilton, sản lượng hỏa tiễn Patriot hàng năm hiện nay của Mỹ vào khoảng 600 quả. Một chương trình mở rộng trị giá 58 tỷ USD đặt mục tiêu nâng con số này lên khoảng 2.000 quả mỗi năm; tuy nhiên, những hỏa tiễn đầu tiên từ sáng kiến này dự kiến sớm nhất cũng phải đến năm 2029 mới ra lò, và quá trình hoàn tất các đơn hàng sẽ kéo dài sang đầu thập niên 2030. Theo *Army Recognition*, Ukraine đã nhận được trung bình khoảng 133 hỏa tiễn đánh chặn Patriot mỗi năm trong suốt hơn bốn năm rưỡi chiến tranh, một số lượng có vẻ rất nhỏ bé so với tốc độ tiêu thụ thực tế. Hamilton dẫn lời các quân nhân trở về từ khu vực Vịnh Ba Tư cho biết, lực lượng đối tác tại đây đôi khi phải phóng từ 4 đến 8 hỏa tiễn đánh chặn Patriot để đối phó với một hỏa tiễn đạn đạo duy nhất của Iran.
Với tốc độ tiêu thụ như vậy, nguồn cung hàng năm của Ukraine sẽ cạn kiệt chỉ sau khi đối mặt với vài chục hỏa tiễn tấn công.
FP-7.x: Giải pháp chi phí thấp của Kiew cho cuộc khủng hoảng thiếu hụt Patriot
Đây chính là lúc Fire Point vào cuộc: công ty Ukraine này đang phát triển một loại hỏa tiễn đánh chặn mang tên FP-7.x trong khuôn khổ Dự án Freyja. Dự án nhằm giảm bớt áp lực lên kho dự trữ Patriot vốn đang khan hiếm, với quy mô sản xuất lớn hơn nhiều so với sản lượng Patriot hiện tại.
Loại hỏa tiễn này được phát triển dựa trên mẫu FP-7; thiết kế khí động học của FP-7 ban đầu được kế thừa từ mẫu 48N6 của Liên Xô, chính là loại hỏa tiễn dẫn đường mà Nga đang sử dụng trong hệ thống S-400. Theo Giám đốc điều hành (CEO) Iryna Terekh, hiện nay FP-7 chỉ còn giữ lại khoảng 20% thiết kế so với nguyên mẫu của Liên Xô.
Lợi thế về chi phí là rất đáng kể: Fire Point đặt mục tiêu mức giá mỗi hỏa tiễn dưới một triệu Euro, trong khi một hỏa tiễn PAC-3 MSE có giá hơn 5 triệu đô la Mỹ. Về sản lượng, công ty hướng tới mục tiêu sản xuất ít nhất 2000 hỏa tiễn mỗi năm. Nhiều công ty Âu châu đang tham gia vào dự án công nghệ này: Diehl Defence của Đức cung cấp đầu dò hồng ngoại, trong khi Kongsberg của Na Uy cung cấp trạm chỉ huy. Tổng cộng có 13 đối tác trong ngành đang tham gia, và con số này có thể tăng lên khoảng 20 đối tác.
Xét về khía cạnh chính trị, dự án này là một phần của sáng kiến được công bố tại Paris vào tháng 7 năm 2026: Tổng thống Wolodymyr Selenskyy đã công bố thành lập một liên minh phòng thủ hỏa tiễn Âu châu tại đây, với sự ủng hộ của Đan Mạch, Pháp, Đức, Ý, Hòa Lan, Na Uy, Tây Ban Nha, Thụy Điển và Vương quốc Anh, theo thông tin từ NV.ua.
Khả năng hoạt động thực tế của hệ thống này vẫn chưa được kiểm chứng. Cấu hình ban đầu được thiết kế để tiêu diệt mục tiêu bằng sức công phá của vụ nổ và mảnh văng thay vì phương thức "va chạm để tiêu diệt" (hit-to-kill), tuân theo nguyên lý tương tự như biến thể Patriot PAC-2 cũ hơn, trong khi PAC-3 đòi hỏi phải va chạm trực tiếp vào hỏa tiễn đối phương.
Chuyên gia về hỏa tiễn Fabian Hoffmann đã tính toán cho Reuters rằng mỗi hỏa tiễn đánh chặn cần đạt xác suất trúng mục tiêu khoảng 40% để bảo đảm khả năng cả sáu quả đều trượt mục tiêu ở mức dưới 5%. Một cuộc thử nghiệm ban đầu dự kiến sẽ diễn ra vào giữa năm 2027.
S-300: Cách các hệ thống cũ hơn được kỳ vọng sẽ giảm bớt gánh nặng cho hỏa tiễn Patriot
Bên cạnh dự án FP-7.x, Mỹ và Ukraine đang khai triển một chương trình độc lập thứ hai: khôi phục hệ thống S-300 từ thời Liên Xô. Mục tiêu là tân trang các hỏa tiễn đánh chặn hiện có và sản xuất mới các loại hỏa tiễn thích ứng thuộc dòng 5V55 và 48N6, với khả năng tác chiến ban đầu dự kiến đạt được vào cuối năm 2026.
Mục tiêu sản xuất dao động từ 100 đến vài trăm hỏa tiễn mỗi năm. Khi phân bổ cho khoảng 25 đến 30 tiểu đoàn S-300 mà Ukraine sở hữu khi bắt đầu cuộc chiến, thì con số 300 hỏa tiễn mỗi năm, xét thuần túy về mặt toán học, cũng chỉ tương đương với khoảng 10 đến 12 hỏa tiễn cho mỗi tiểu đoàn.
Cổng thông tin *Defence Security Asia* khuyến nghị cần thận trọng về vấn đề này: các thông tin công khai liên quan đến tốc độ sản xuất, đối tác công nghiệp, nguồn vốn và dữ liệu hiệu suất đã được kiểm chứng vẫn chưa đầy đủ và thiếu sự xác nhận chính thức toàn diện; do đó, mốc thời gian cuối năm 2026 nên được xem là mục tiêu của chương trình thay vì một cột mốc chắc chắn sẽ đạt được.
Chương trình này hướng tới mục tiêu tác chiến khác biệt so với hệ thống Patriot. Các hỏa tiễn kế nhiệm S-300 được thiết kế để đối phó với các mục tiêu trên không thông thường, chẳng hạn như máy bay và hỏa tiễn hành trình, qua đó dành nguồn dự trữ Patriot vốn đang khan hiếm cho các mối đe dọa hỏa tiễn đạn đạo khó đối phó nhất, đặc biệt là Iskander-M và Kinzhal.
Cần phân biệt rõ các loại hỏa tiễn này với dòng Fire Point FP-7.x: mặc dù cả hai dự án đều có cùng nguồn gốc công nghệ, kiến trúc 48N6, nhưng chúng thực hiện các nhiệm vụ khác nhau, có sự tham gia của các đối tác khác nhau và hoạt động theo những mốc thời gian khác nhau. Từ Phòng không đến Moscow: Cách Fire Point Mở rộng Kho vũ khí của mình.
Quyết định thực hiện dự án này của Fire Point xuất phát từ sự phát triển nhanh chóng của công ty. Việc lấn sân sang lĩnh vực hỏa tiễn đánh chặn là một phần trong chương trình vũ khí quy mô lớn hơn. Bên cạnh mẫu FP-7.x, công ty đang phát triển FP-9, một loại hỏa tiễn đạn đạo có tầm bắn khoảng 850 km, đủ khả năng vươn tới các mục tiêu ở khu vực Moscow khi phóng từ lãnh thổ Ukraine.
Hệ thống dẫn đường được cho là đã hoàn thiện và các động cơ nhiên liệu rắn hiện đang trong quá trình đúc; chuyến bay thử nghiệm đầu tiên dự kiến diễn ra vào mùa thu năm 2026.
Mẫu FP-5 "Flamingo", một loại hỏa tiễn hành trình có tầm bắn khoảng 2.900 km, hiện đã được đưa vào sử dụng trong quân đội. Fire Point đang sử dụng nhiều loại động cơ khác nhau cho hệ thống này, đồng thời phát triển động cơ phản lực luồng (turbojet) của riêng mình, với kế hoạch bắt đầu sản xuất hàng loạt vào năm 2027. Mặc dù công suất sản xuất lý thuyết lên tới 7 quả Flamingo mỗi ngày, sản lượng thực tế hiện thấp hơn do sự chậm trễ về nguồn vốn.
Danh mục sản phẩm của công ty còn bao gồm các loại máy bay không người lái tầm xa FP-1 và FP-2. Để đảm bảo hoạt động sản xuất, Fire Point duy trì khoảng 90 cơ sở chế tạo và cung ứng. Sau khi Nga liên tục tấn công cơ sở sản xuất nhiên liệu rắn tại Pavlohrad, các cơ sở bổ sung đang được thiết lập ngay trong nội địa Ukraine, song song với một cơ sở tại Đan Mạch, gần căn cứ không quân Skrydstrup. Nghịch lý thời Liên Xô đằng sau hệ thống phòng thủ hỏa tiễn mới của Kiew.
Điểm khởi đầu về mặt công nghiệp rất đáng chú ý. Ukraine hiện sở hữu một trong những nền công nghiệp quốc phòng năng động về mặt công nghệ và giàu kinh nghiệm thực chiến nhất tại Âu châu.
Tuy nhiên, quá trình phát triển này không còn diễn ra một cách biệt lập mà đã hòa nhập vào mạng lưới quốc phòng Âu châu. Mặc dù Fire Point không công bố chi tiết các địa điểm sản xuất vì lý do an ninh, nhưng số lượng lớn các nhà cung cấp và công ty đối tác cho thấy một quy trình sản xuất có tính phân tán cao, trong đó các công đoạn sản xuất riêng lẻ có thể cũng được thực hiện tại Tây Âu.
Đồng thời, có một nghịch lý kỹ thuật đáng chú ý: cả FP-7.x và chương trình S-300 đang được triển khai song song đều dựa trên kiến trúc hỏa tiễn của Liên Xô/Nga, cụ thể là dòng hỏa tiễn 48N6. Trớ trêu thay, chính dòng công nghệ này lại có thể giúp khôi phục năng lực phòng thủ hỏa tiễn của Ukraine trước các cuộc tấn công từ Nga nhờ nguồn cung hỏa tiễn đánh chặn dồi dào hơn.
Tuy nhiên, FP-7.x sẽ không phải là loại vũ khí giá rẻ. Với đơn giá chưa đến một triệu Euro, một loạt bắn giả định gồm 2 hỏa tiễn nhắm vào một mục tiêu duy nhất sẽ tiêu tốn khoảng 2 triệu Euro. Con số này vẫn thấp hơn đáng kể so với chi phí của 2 hỏa tiễn đánh chặn PAC-3 MSE.
Do đó, việc liệu dự án này có thực sự mang lại lợi thế quyết định hay không phụ thuộc chủ yếu vào khả năng Fire Point đạt được tốc độ sản xuất đã công bố là lên tới 2.000 hỏa tiễn mỗi năm.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 14-8-2026
