VỊ HOÀNG ĐẾ ĐẦU TIÊN CỦA NƯỚC MỸ
Theo Frankfurter Rundschau: Donald Trump thường xuyên tự so sánh mình với Caesar và Napoleon, thay vì với Washington hay Lincoln. Trọng tâm của ông nằm ở vị thế của chính mình trong dòng chảy lịch sử thế giới.
Điều gì thôi thúc Donald Trump? Hàng ngàn người đã phải vật lộn với câu hỏi này mỗi ngày, kể từ khi nhân vật mang phong cách "nghệ sĩ trình diễn" thuộc phe cực hữu này bước lên vũ đài chính trị cách đây trọn mười năm. Các cuộc thảo luận thường xoay quanh tính hiếu chiến, sự thất thường và thói ngạo mạn hiện hữu rõ nét trong phong thái của ông. Tuy nhiên, trong nhiệm kỳ thứ hai của Trump trên cương vị Tổng thống Mỹ, việc chỉ nghiên cứu về tính cách thôi là chưa đủ. Bởi lẽ, câu hỏi thực sự cần đặt ra là: Tại sao một vị tổng thống lại phát động chiến tranh tại Iran mà không hề có bất kỳ chiến lược rõ ràng nào? Tại sao ông lại gây rạn nứt với NATO và nung nấu ý định sáp nhập Greenland, trong khi vẫn chấp nhận rủi ro rằng chính những cử tri ủng hộ mình sẽ phải gánh chịu mức giá xăng dầu cao kỷ lục?
Nếu tin vào tạp chí tự do *The Atlantic* của Mỹ, thì một phần câu trả lời nằm ở hình ảnh mới về bản thân mà vị chính khách 79 tuổi này đang tự vẽ nên. Theo các nguồn tin, trong những cuộc trò chuyện với những người tâm phúc, Trump được cho là ngày càng muốn tách mình ra khỏi những sự so sánh với các vị tổng thống vĩ đại của Mỹ như George Washington và Abraham Lincoln. Thay vào đó, ông lại nhắm tới những tầm cao thậm chí còn lớn lao hơn: Alexander Đại đế, Julius Caesar và Napoleon Bonaparte. Một nguồn tin ẩn danh có cơ hội tiếp xúc Tổng thống tiết lộ: "Gần đây, ông ấy thường nói về việc mình là con người quyền lực nhất từng tồn tại trên thế giới này." Câu chuyện giờ đây không còn xoay quanh nước Mỹ nữa; mà là về việc thay đổi tận gốc rễ thế giới này và khẳng định vị thế của chính ông trong lịch sử.
Cách hiển nhiên nhất để thay đổi thế giới chính là vẽ lại các đường biên giới. Trump vốn luôn bị ám ảnh bởi sự đồ sộ về quy mô, và Greenland lại chính là hòn đảo lớn nhất thế giới. Đánh bại các đối thủ là một phương thức khác để đánh bóng di sản của bản thân: Trump thường khoe khoang về vụ bắt giữ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro và vụ tiêu diệt lãnh tụ tối cao Iran, Ali Khamenei. Trong mọi hành động của mình, ông cảm thấy mình không bị ràng buộc bởi bất kỳ ai: "Chỉ có đạo đức của chính tôi. Chỉ có tư duy của chính tôi. Chỉ những điều đó mới có thể ngăn cản được tôi," ông chia sẻ với tờ *The New York Times* gần đây. Những cuốn thông hành Mỹ mang hình ảnh cá nhân của Trump.
Song hành với những tham vọng quyền lực trên phạm vi thế giới, Trump còn cho xây dựng những công trình kiến trúc đồ sộ nhằm tôn vinh triều đại của mình ngay trên chính đất nước ông. "Ta tiếp nhận Rome khi nó chỉ là một thành phố gạch nung, và khi rời đi, ta để lại một thành phố toàn bằng cẩm thạch," Hoàng đế Augustus tương truyền đã từng phát ngôn như vậy. Trump cũng chia sẻ niềm đam mê tương tự đối với những loại đá quý đắt tiền và phong cách trang trí xa hoa nhưng có phần phô trương, lòe loẹt (kitsch). Washington đang được tu sửa cho phù hợp với tầm vóc mới này: White House đang được dát vàng; một cánh của tòa nhà đang được mở rộng thành một phòng khiêu vũ khổng lồ; các kế hoạch xây dựng một khải hoàn môn đồ sộ đang được đặt lên bàn thảo luận; và nhiều tòa nhà đang được đổi tên theo tên của Tổng thống. Hình ảnh của ông Trump đang xuất hiện trên các đồng tiền xu, giống hệt như hình ảnh của Alexander, Napoleon và Caesar trước đây. Thậm chí, dự kiến trong tương lai gần, hình ảnh khuôn mặt của ông Trump sẽ còn xuất hiện trên cả một số mẫu thông hành của Hoa Kỳ.
Và nhân dịp sinh nhật lần thứ 80 của ông vào tháng Sáu tới, một giải đấu võ tự do trong lồng sắt (Cage Fighting) đã được dự trù tổ chức ngay trên bãi cỏ của White House, dưới sự chứng kiến trực tiếp của Tổng thống. Các cơ quan truyền thông Hoa Kỳ đang bắt đầu đưa ra những sự so sánh giữa sự kiện này với các cuộc đấu võ sĩ giác đấu thời La Mã cổ đại. Do đó, lễ kỷ niệm đồng thời đánh dấu 250 năm ngày độc lập của nước Mỹ đang đứng trước nguy cơ biến thành một buổi lễ tôn vinh một cá nhân, một người vốn luôn tỏ ra thích thú khi đón nhận những cử chỉ biểu lộ sự quy phục từ người khác. Một số ý kiến cho rằng, Donald Trump gần như đã hoàn toàn rũ bỏ những nền tảng cốt lõi của truyền thống dân chủ.
Thoạt nhìn, luận điểm do tạp chí *The Atlantic* đưa ra, cho rằng hình ảnh tự tôn mang màu sắc đế vương của ông Trump có nguồn gốc từ chính triết gia Georg Wilhelm Friedrich Hegel, có vẻ khá hoang đường và khập khiễng. Hegel từng dẫn ra bộ ba Alexander, Napoleon và Caesar như những ví dụ điển hình cho khái niệm "những cá nhân mang tầm vóc lịch sử thế giới" của ông: "Đó là những vĩ nhân của lịch sử; trong chính những mục tiêu cá nhân cụ thể của họ lại ẩn chứa yếu tố bản chất, chính là ý chí của tinh thần Thế giới," Hegel đã viết như vậy trong tác phẩm *Các bài giảng về Triết học Lịch sử* của mình. Hiểu một cách đơn giản: Chỉ một số ít nhà lãnh đạo được chọn lọc mới mang sứ mệnh dẫn dắt thế giới bước sang một kỷ nguyên mới.
Họ phá vỡ những chuẩn mực và đạo đức thông thường, theo đuổi một mục tiêu cao cả hơn, và chính vì thế, họ trở nên miễn nhiễm trước mọi lời chỉ trích từ những người đương thời. Các phóng viên của *The Atlantic* đã gửi câu hỏi tới White House để tìm hiểu xem liệu ông Trump có phải là một người chịu ảnh hưởng của triết học Hegel hay không? và họ đã nhận được những lời phủ nhận đầy vẻ thích thú. Ông Trump vốn không nổi tiếng là một người ham đọc sách. Chắc chắn là ông không hề đọc những tác phẩm triết học phức tạp của người Đức. Tuy nhiên: Ý tưởng này có thể đã đến tai ông một cách gián tiếp, có lẽ thông qua một bài phát biểu được trình bày tại một sự kiện ở câu lạc bộ Golf vào năm ngoái.
Sự sẵn sàng chấp nhận rủi ro là một phần không thể thiếu trong hình ảnh tự tôn của một người mang sứ mệnh thay đổi thế giới. Napoleon từng dẫn dắt quân đội của mình băng qua vô vàn trận chiến trải dài từ Madrid đến Moskau. Chỉ chưa đầy hai năm trước, ông Trump đã thoát chết trong gang tấc trước một sự việc mà thực chất, xét ở mức độ nghiêm trọng tối đa, cũng chỉ là một phát đạn lạc từ một tay súng, một sự kiện mà sau này ông đã mô tả như một sự can thiệp thiêng liêng của đấng tối cao. Việc ông Trump suy ngẫm về di sản của mình, cũng như về tính hữu hạn của nhiệm kỳ tổng thống, dường như liên tục hiện diện trong những phát ngôn của ông: "Tôi muốn được lên thiên đàng, nếu có thể," ông đã nói như vậy vào mùa hè năm ngoái. Tạp chí *New York Magazine* thuật lại rằng, vài tháng trước đó, ông đã theo dõi lễ tang của cố Tổng thống Jimmy Carter với sự chú tâm tuyệt đối, rồi nhận xét: "Mười năm nữa, người nằm đó sẽ là tôi."
Nỗi tuyệt vọng sâu sắc
Bất cứ ai có suy nghĩ như vậy đều chẳng bận tâm chút nào đến giá xăng dầu. Quả thực, các cơ quan truyền thông Hoa Kỳ đang mô tả nỗi tuyệt vọng ngày càng gia tăng nơi đội ngũ phụ tá, những người đang nỗ lực, ngay trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhằm khiến ông Trump chịu quan tâm đến những mối bận tâm của cử tri.
Thế nhưng, mức tín nhiệm thấp thảm hại theo chuẩn mực lịch sử cùng liên minh MAGA đang trên đà tan rã dường như chẳng hề khiến ông bận tâm chút nào. "Rõ ràng là ông ấy đang ở trong tâm trạng 'tôi chẳng thèm quan tâm'," tờ *The Atlantic* dẫn lời một phụ tá thân cận cho biết. Ông Trump sẽ không bao giờ còn phải trực tiếp đối mặt với cử tri hay lo sợ bị họ khước từ nữa. Và điều gì sẽ xảy ra nếu, sau một thất bại nặng nề trong các cuộc bầu cử Quốc hội, ông Trump đánh mất động lực cuối cùng thúc đẩy ông tham gia vào nền chính trị đầy trách nhiệm? Một trong những cố vấn của ông nhận định: "Chỉ có Chúa mới biết hai năm tới sẽ diễn ra như thế nào."
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 8-5-2026
