NHỮNG QUÂN BÀI CHỦ CHỐT CỦA ÂU CHÂU CHỐNG LẠI TRUMP - SẺ LÀM MỸ TỔN THƯƠNG ĐẾN MỨC ĐỘ NÀO?
Tranh chấp thuế quan giữa EU và Mỹ đã gây căng thẳng nghiêm trọng cho quan hệ xuyên Đại Tây Dương vào năm 2025. Có thời điểm, Washington đã cân nhắc áp đặt thuế quan cao hơn đáng kể đối với hàng hóa của EU bắt đầu từ tháng 8, lên tới 30%. Thỏa hiệp cuối cùng đạt được nhằm ngăn chặn leo thang: thuế quan 15% đối với nhiều sản phẩm của Âu châu, trong khi thép và nhôm vẫn giữ ở mức 50%. Đồng thời, Ủy ban EU đã chuẩn bị các biện pháp thuế quan trả đũa đối với hàng hóa của Mỹ trị giá 93 tỷ Euro.
Tuy nhiên, thỏa thuận do Ursula von der Leyen đàm phán đã không nhận được sự chấp thuận rộng rãi: Hiệp hội Ngoại thương Đức gọi thỏa thuận này là một "thỏa hiệp đau đớn" và cảnh báo rằng việc tăng thuế quan có thể là mối đe dọa sống còn đối với nhiều nhà bán lẻ.
Một nghiên cứu mới hiện lập luận rằng vị thế ban đầu của Âu châu không yếu như người ta thường nghĩ. Trong bài báo "Những quân bài chủ chốt của Âu châu chống lại Trump", các nhà kinh tế Philippa Sigl-Glöckner và Maximilian Paleschke từ viện nghiên cứu "Dezernat Zukunft" mô tả một số lĩnh vực mà Mỹ phụ thuộc vào Âu châu. Viện này tập trung vào chính sách tiền tệ, tài khóa và kinh tế.
Các công ty kỹ nghệ Mỹ cần thị trường chung EU
Điểm xuất phát của các tác giả là một sự phân biệt quan trọng: quy mô không tự động là phương tiện để gây áp lực. Quyền lực chỉ trở nên hiệu quả khi có "đòn bẩy", nghĩa là khả năng đáng tin cậy gây ra thiệt hại lớn hơn cho phía bên kia trong một cuộc tranh chấp so với thiệt hại cá nhân mà mình phải gánh chịu. Để xác định đòn bẩy đó, các nhà kinh tế xem xét mối quan hệ giữa EU và Mỹ trên 5 khía cạnh: kinh tế vĩ mô, thị trường tài chính, kinh tế số, lĩnh vực năng lượng và các sản phẩm riêng lẻ.
Một điểm mấu chốt là khả năng tiếp xúc với thị trường Âu châu. Nếu không có thị trường chung, các công ty kỹ nghệ Mỹ sẽ không thể duy trì kỳ vọng tăng trưởng ở mức độ tương tự, các tác giả viết. Nếu những kỳ vọng này không được đáp ứng, giá cổ phiếu có thể giảm, gây hậu quả cho nhiều bộ phận dân số Mỹ.
Bài báo liên kết rõ ràng thị trường chứng khoán với tác động xã hội. Tại Mỹ, khoản tiết kiệm hưu trí của nhiều người phụ thuộc vào các kế hoạch 401(k), vốn chịu ảnh hưởng lớn bởi hoạt động của thị trường chứng khoán. Theo bài nghiên cứu, giá cổ phiếu giảm có thể làm giảm các khoản thanh toán lương hưu trong tương lai.
Khả năng thích ứng của Âu châu trong lĩnh vực khí tự nhiên hóa lỏng (LNG)
Các tác giả cũng nhận thấy khả năng thích ứng của Âu châu trong lĩnh vực khí tự nhiên hóa lỏng (LNG): Nếu các cơ sở mới của Mỹ đưa nhiều LNG ra thị trường, nhiều khí đốt được giao dịch trên thị trường giao ngay ngắn hạn (mua theo giá hàng ngày hiện tại thay vì thông qua các hợp đồng dài hạn), và các nhà cung cấp của Mỹ tiếp tục dựa vào thị trường ổn định của Âu châu, thì người mua Âu châu sẽ có nhiều ảnh hưởng hơn đến giá cả và điều khoản. Phát hiện này không có nghĩa là Âu châu vượt trội trong mọi kịch bản, mà là quyền lực thị trường có thể thay đổi nếu các nhà cung cấp vẫn phụ thuộc vĩnh viễn vào một thị trường bán hàng duy nhất.
Sản phẩm chủ chốt: Uranium và tua bin
Bài báo trở nên đặc biệt cụ thể khi thảo luận về các mặt hàng chiến lược. Để mở rộng công suất điện hạt nhân, Mỹ cần uranium làm giàu thấp, nhưng nước này hầu như không có năng lực sản xuất trong nước. Do đó, nhu cầu ngày càng tăng đang được đáp ứng bởi Âu châu và, ở mức độ xa hơn, bởi Nga.
Các tác giả cũng chỉ ra kỹ nghệ tua bin khí của Âu châu. Tua bin rất quan trọng đối với các trung tâm dữ liệu vì, theo bài báo, chúng hiện đang phát triển nhanh hơn lưới điện. Do đó, họ liên kết tranh chấp thương mại với sự mở rộng của trí tuệ nhân tạo (AI), vốn không chỉ phụ thuộc vào phần Software mà còn cả cơ sở hạ tầng.
EU là nhà cung cấp quan trọng cho Mỹ
Viện Kinh tế Đức (IW), trong một phân tích dữ liệu thương mại của Mỹ từ năm ngoái, cũng kết luận rằng Washington phụ thuộc vào Âu châu đối với nhiều mặt hàng nhập cảng nhiều hơn so với những gì thường được mô tả trong tranh chấp thương mại.
Theo IW, năm 2024 có tổng cộng 3.120 danh mục sản phẩm mà ít nhất một nửa lượng nhập cảng của Mỹ có nguồn gốc từ EU; điều này tương ứng với khoảng 17,5% tổng số danh mục sản phẩm được ghi nhận. Theo Viện Kinh tế Đức (IW), tổng giá trị nhập cảng tích lũy của các nhóm sản phẩm này là khoảng 290 tỷ đô la Mỹ; Để so sánh, nghiên cứu của IW dẫn chứng 2.925 nhóm sản phẩm của Trung Quốc với giá trị 247 tỷ đô la Mỹ. Sự thống trị của EU đặc biệt phổ biến trong các sản phẩm hóa chất, cũng như máy móc, cơ phận hàng điện, và kim loại cơ bản; theo báo cáo về nghiên cứu này, phạm vi trải rộng từ các loại Hormone và chế phẩm Insulin cụ thể đến máy móc xây dựng và ống tia X.
Nghiên cứu, được tài trợ bởi Bộ Ngoại giao Liên bang Đức, cũng cho thấy sự phụ thuộc của Mỹ vào hàng nhập cảng của EU đã tăng mạnh kể từ năm 2010, trong khi sự phụ thuộc vào nhập cảng từ Trung Quốc đã giảm dần theo thời gian, một phần là do cách tiếp cận giảm thiểu rủi ro.
Một công cụ quan trọng của EU
Để tận dụng những sự phụ thuộc này về mặt chính trị, cần có những quyết định khả thi. Bài nghiên cứu hiện tại đề cập đến công cụ chống cưỡng chế, được giới thiệu vào năm 2023, cho phép các quốc gia thành viên ủy quyền cho Ủy ban Âu châu áp đặt các hạn chế chính sách thương mại. Theo các tác giả, danh mục này bao gồm từ các hạn chế nhập cảng và xuất cảng đến kiểm soát thị trường vốn và các biện pháp trong lĩnh vực mua sắm công.
Việc các chính phủ EU có kích hoạt công cụ này trong trường hợp xảy ra tranh chấp hay không, theo Philippa Sigl-Glöckner và Maximilian Paleschke, phụ thuộc vào sự tin tưởng và các cơ chế cân bằng nội bộ. Họ gọi đây là "thỏa thuận minh bạch", nghĩa là các thỏa thuận bồi thường công khai giữa các quốc gia thành viên để bảo vệ các quyết định chung.
Một đòn bẩy khác: Trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ
Các tác giả cũng nhận thấy một điểm đòn bẩy tiềm năng trong thị trường nợ của Hoa Kỳ: Theo phân tích của họ, kể từ năm 2014, trái phiếu Kho bạc Hoa Kỳ được mua ít hơn để dự trữ ngoại tệ và ngày càng nhiều hơn bởi các quỹ đầu cơ tìm cách kiếm lợi nhuận từ chúng. Vì nhiều quỹ này có trụ sở tại London và Ngân hàng Anh coi hoạt động của chúng là rủi ro, họ tin rằng việc ban hành các quy định chặt chẽ hơn là khả thi, điều này có thể khiến việc vay mượn trở nên đắt đỏ hơn đối với Mỹ và do đó làm tăng áp lực chính trị tại Washington.
Về lâu dài, các chuyên gia kinh tế ủng hộ việc củng cố đồng Euro như một loại tiền tệ dự trữ. Điều này đòi hỏi nhiều trái phiếu "an toàn" hơn, nghĩa là các chứng khoán mà các nhà đầu tư trên toàn thế giới tin tưởng. Trong bối cảnh này, họ chỉ ra ý tưởng về Eurobond. Đây là những trái phiếu không do một quốc gia duy nhất phát hành, mà do toàn bộ khu vực đồng Euro hoặc EU cùng phát hành, để các nhà đầu tư nhận được một khoản bảo đảm lớn được coi là đặc biệt đáng tin cậy, và các quốc gia tham gia cùng nhau bảo đảm thanh toán lãi và hoàn trả.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 18-2-2026
