TÒA ÁN MỸ MỘT LẦN NỬA BÁC BỎ CÁC MỨC THUẾ THƯƠNG MẠI CỦA TRUMP

Nguồn tin từ Süddeutsche Zeitung: Sau thất bại trước Tòa án Tối cao vào tháng Hai, Tổng thống Mỹ đã áp đặt một đợt thuế quan mới lên toàn thế giới. Giờ đây, một tòa án tại New York đã phán quyết rằng những mức thuế này cũng là bất hợp pháp. Tuy nhiên, chính quyền của Trump đã bắt đầu soạn thảo một giải pháp mới.

Tòa án Mỹ một lần nữa bác bỏ các mức thuế thương mại của ông Trump

Donald Trump cần một "Kế hoạch C". Sau khi Tòa án Tối cao đã bác bỏ các mức thuế trả đũa của ông đối với hàng chục đối tác thương mại của Mỹ hồi tháng Hai, một tòa án tại New York giờ đây lại tiếp tục hủy bỏ các loại thuế nhập cảng mà ông Trump đã áp đặt nhằm phản ứng lại phán quyết trước đó. Các mức thuế mới này có tỷ lệ 10% và được áp dụng trên phạm vi toàn thế giới, mặc dù chỉ có hiệu lực trong khoảng thời gian 150 ngày. Vào thứ Năm 7-5, Tòa án Thương mại Quốc tế đã tuyên bố các mức thuế này là bất hợp pháp. Các thẩm phán đã đưa ra phán quyết có lợi cho một số công ty đã đệ đơn kiện.

Với quyết định này, hệ thống tư pháp Mỹ một lần nữa đã thiết lập giới hạn đối với ông Trump. Tổng thống Mỹ giờ đây buộc phải tìm một con đường khác để thúc đẩy chính sách thương mại bảo vệ của mình. Đây có lẽ là lý do tại sao, chỉ vài giờ trước khi phán quyết của tòa án New York được đưa ra, ông Trump đã gửi một tối hậu thư tới Liên minh Âu Châu: Brüssels có thời hạn đến ngày 4 tháng 7 để thực thi thỏa thuận thương mại với Mỹ, ông Trump viết trên Truth Social. Nếu không, ông cảnh báo, ông sẽ "ngay lập tức" áp đặt các mức thuế cao hơn đáng kể đối với hàng hóa nhập khẩu từ EU. Chỉ một tuần trước đó, ông cũng đã đe dọa các nhà sản xuất ô tô Âu châu bằng mức thuế 25%.

Đối với ông Trump, thuế nhập cảng vẫn là một trong những trụ cột chính trong chính sách "Nước Mỹ trên hết" (America First) của ông. Tuy nhiên, ngay từ đầu, ông đã chọn một con đường đầy rủi ro về mặt pháp lý: ông áp đặt các mức thuế thông qua sắc lệnh hành pháp, qua đó bỏ qua vai trò của Quốc hội. Quốc hội mới là cơ quan nắm giữ thẩm quyền ban hành các mức thuế nhập cảng mang tính lâu dài.

Ngược lại, ông Trump lại tìm cách áp đặt các mức thuế một cách nhanh chóng và trên diện rộng, bằng cách viện dẫn các đạo luật đã có từ nhiều thập niên trước và vốn chỉ dành để xử dụng trong các tình huống khẩn cấp về chính trị và kinh tế. Khi làm như vậy, ông đã đi quá giới hạn. Các thẩm phán Tòa án Tối cao đã đi đến kết luận này hồi tháng Hai. Họ đã bác bỏ các mức thuế trả đũa mà ông Trump từng công bố vào tháng 4 năm 2025, vào ngày mà ông gọi là "Ngày Giải phóng". 

Hiện tại, chính phủ Mỹ buộc phải hoàn trả lại số tiền thuế nhập khẩu đã thu một cách bất hợp pháp này, một khoản tiền lên tới 166 tỷ USD.

Ngay sau thất bại này trước Tòa án Tối cao, ông Trump đã lập tức áp đặt các mức thuế mới với tỷ lệ 10%. Các biện pháp này được áp dụng đối với tất cả hàng hóa nhập cảng vào Hoa Kỳ. Khi thực hiện điều này, ông đã viện dẫn một đạo luật có từ năm 1974. Đạo luật đó ra đời trong bối cảnh chính phủ Hoa Kỳ, sau khi chế độ bản vị vàng chấm dứt, đang phải chật vật đối phó với tình trạng đồng đô la bị mất giá. 

Các thẩm phán thuộc Tòa án Thương mại Quốc tế đã phán quyết rằng đạo luật này không thể được xử dụng làm cơ sở pháp lý cho các mức thuế do ông Trump áp đặt. Trước đó, ông Trump đã lập luận để bảo vệ quan điểm của mình bằng cách viện dẫn mức thâm hụt thương mại nghiêm trọng của Hoa Kỳ; tuy nhiên, đa số các thẩm phán có trụ sở tại New York đã không chấp nhận lập luận này.

Mục tiêu của Chính quyền: Khôi phục các mức thuế "Ngày Giải phóng"

Tuy nhiên, ngay từ đầu, các mức thuế 10% này vốn chỉ được dự định là một biện pháp tạm thời mang tính tình thế. Ngay cả trước khi phán quyết được đưa ra vào thứ Năm 7-5, đã có thể thấy rõ rằng các mức thuế này sẽ chỉ có hiệu lực tối đa là 150 ngày. Đây là một quy định nằm ngay trong chính đạo luật mà ông Trump đã viện dẫn. Do đó, dù thế nào đi nữa, các mức thuế này cũng sẽ hết hiệu lực vào đầu tháng Bảy.

Điều này giải thích tại sao ông Trump lại phản ứng một cách tương đối bình thản. "Chúng tôi nhận được phán quyết, và chúng tôi sẽ thực hiện theo một cách khác," ông phát biểu với các phóng viên vào thứ Năm. Tuy nhiên, phán quyết này vẫn được xem là một bước lùi đối với Trump, và nó lại đến vào một thời điểm đặc biệt bất lợi. Theo lịch trình, ông Trump sẽ tới Bắc Kinh vào tuần tới. 

Cuộc gặp dự kiến ​​giữa ông và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gần như chắc chắn sẽ bao gồm các nội dung thảo luận liên quan đến vấn đề thuế quan. Giờ đây, ông Trump đã đánh mất một con bài thương lượng chủ chốt trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc.

Tuy nhiên, bất chấp diễn biến này, chính quyền của ông đã bắt tay vào xây dựng một giải pháp mới từ nhiều tuần trước đó. Mục tiêu đặt ra là khôi phục phần lớn các biện pháp đối phó, cụ thể là các mức thuế, vốn được gọi là "Ngày Giải phóng", theo một phương thức khó có thể bị thách thức về mặt pháp lý. Để đạt được mục đích này, vào tháng Ba vừa qua, chính phủ Hoa Kỳ đã khởi xướng các cuộc điều tra mới nhằm vào 16 đối tác thương mại của mình. Chính phủ Hoa Kỳ cáo buộc Liên minh Âu Châu  (EU), Thụy Sĩ và nhiều quốc gia Á châu Á, cùng một số bên khác, đã để xảy ra tình trạng dư thừa năng lực sản xuất trong các ngành kỹ nghệ chế tạo của họ. Chính quyền Hoa Kỳ lập luận rằng, thông qua việc này, các bên nói trên đã khiến thị trường Mỹ ngập tràn hàng hóa của họ, qua đó làm trầm trọng thêm tình trạng thâm hụt thương mại của Hoa Kỳ.

Một cuộc điều tra thứ hai được tiến hành nhằm ngăn chặn các đối tác thương mại của Hoa Kỳ nhập cảng vào nước này những mặt hàng có khả năng được sản xuất bằng hình thức cưỡng bức lao động. Cuộc điều tra này nhắm vào hàng chục quốc gia cũng như Liên minh Âu Châu. Về phía mình, EU đã ban hành lệnh cấm giao dịch đối với các sản phẩm có liên quan đến lao động cưỡng bức, có hiệu lực từ cuối năm 2024. Một người phát ngôn của Ủy ban Âu Châu cũng đã bác bỏ cáo buộc cho rằng Âu Châu đang sở hữu năng lực sản xuất kỹ nghệ dư thừa. 

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định rằng ông Trump có thể sẽ xử dụng các cuộc điều tra này như một công cụ để áp đặt các mức thuế quan của mình. Dẫu vậy, các cuộc điều tra này dự kiến ​​sẽ còn tiếp diễn trong vài tuần nữa.

Điều này nhiều khả năng sẽ gia tăng sức ép buộc EU phải khai triển thỏa thuận thương mại đã đạt được với ông Trump vào mùa hè năm ngoái một cách nhanh chóng nhất có thể. Tuy nhiên, việc này vẫn chưa diễn ra; các bất đồng vẫn tiếp diễn giữa Nghị viện Âu Châu, Ủy ban Âu Châu và Hội đồng Âu Châu, bao gồm cả vấn đề,  liệu thỏa thuận thương mại này có nên có thời hạn hiệu lực hay không?. Các bên đã không thể đạt được thỏa thuận trong tuần này và dự kiến ​​sẽ nối lại đàm phán vào cuối tháng Năm.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 9-5-2026