TẠI SAO TẦM ẢNH HƯỞNG CỦA IRAN ĐỐI VỚI EO BIỂN HORMUZ LẠI KHIẾN CÁC NỀN KINH TẾ Á CHÂU LO NGẠI ?

Châu Á phụ thuộc rất lớn vào dòng chảy năng lượng qua Hormuz. Lý do chính khiến các nền kinh tế Á châu trở nên dễ bị tổn thương đến vậy rất đơn giản: đa số lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được vận chuyển qua Eo biển Hormuz đều có điểm đến là Á châu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), trong nửa đầu năm 2025, 89% lượng dầu thô và khí ngưng tụ lưu thông qua eo biển này đã đi tới các thị trường châu Á, chủ yếu là Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Nam Hàn. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cũng ghi nhận rằng gần 90% lượng LNG xuất cảng qua Hormuz trong năm 2025 cũng được chuyển đến Á châu.

Do đó, Hormuz đại diện cho một điểm yếu dễ bị tổn thương lớn hơn nhiều đối với Á châu so với Hoa Kỳ hay Âu châu. Các nhà nhập cảng tại Á châu không chỉ dựa vào nguồn năng lượng từ vùng Vịnh như một nguồn bổ sung đơn thuần, mà coi đó là một thành phần cốt lõi trong các hoạt động kinh tế thường nhật của họ.

Mối đe dọa không chỉ dừng lại ở giá dầu

Khi Hormuz bị đe dọa, ảnh hưởng trực tiếp và rõ rệt nhất thường là sự leo thang thình lình về giá dầu và khí đốt. Tuy nhiên, những thiệt hại trên diện rộng có thể lan xa hơn nhiều. Vào tháng 3 năm 2026, Cơ quan Thương mại và Phát triển Liên Hợp Quốc (UNCTAD) đã cảnh báo rằng những gián đoạn tại eo biển này sẽ gây tổn hại đến nguồn cung năng lượng, đặc biệt là tại Á châu, đồng thời nó sẽ kìm hãm hoạt động thương mại và tăng trưởng kinh tế. Hãng tin Reuters đưa tin rằng các Bộ trưởng Kinh tế ASEAN đã nhận định rằng xung đột tại Trung Đông có thể làm chậm đáng kể tốc độ tăng trưởng khu vực, trong bối cảnh chi phí năng lượng, vận tải hàng hóa, bảo hiểm và Logistics tiếp tục leo thang.

Đây chính là lý do tại sao eo biển này lại mang tầm quan trọng sống còn đối với các nền kinh tế công nghiệp tại Á châu. Chi phí năng lượng tăng cao sẽ đẩy chi phí sản xuất lên mức trần mới, gây áp lực lên mạng lưới giao thông vận tải, và đồng thời có thể châm ngòi cho lạm phát. Đối với các quốc gia đang nỗ lực bảo vệ các ngành xuất cảng cũng như nhu cầu tiêu dùng nội địa của mình, sự kết hợp của những yếu tố này tạo nên một thách thức đặc biệt nguy hiểm. Các nền kinh tế Á châu cảm nhận áp lực theo những cách khác nhau

Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Nam Hàn không phải đối mặt với cùng một loại rủi ro, tuy nhiên tất cả đều có lý do để lo ngại. Khối lượng nhập cảng khổng lồ khiến Trung Quốc phụ thuộc nặng nề vào sự ổn định của dòng chảy năng lượng từ vùng Vịnh; trong khi đó, Nhật Bản và Nam Hàn, vốn là những quốc gia phát triển cao và phụ thuộc vào nhập cảng, lại chỉ sở hữu nguồn dự trữ năng lượng nội địa vô cùng khiêm tốn. 

Về phần Ấn Độ, quốc gia này phải đối mặt với rủi ro rằng tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài, diễn ra trong bối cảnh một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh với nhu cầu nhiên liệu ở mức cao, có thể làm trầm trọng thêm cả lạm phát lẫn những áp lực liên quan đến thương mại. Phản ứng của Hàn Quốc đã minh chứng rõ nét cho thấy những lo ngại này thực sự nghiêm trọng đến mức nào. Vào tháng 4 năm 2026, Reuters cho biết rằng, trước nguy cơ gián đoạn tiềm tàng tại Eo biển Hormuz, Seoul đang cân nhắc việc bảo đảm nguồn cung dầu thông qua các nhà cung cấp thay thế, khai thác nguồn dự trữ chiến lược, cũng như tiến hành các cuộc tham vấn ngoại giao.

Sự phụ thuộc vào LNG làm gia tăng rủi ro

Những lo ngại này không chỉ dừng lại ở dầu thô. Eo biển Hormuz cũng đóng vai trò thiết yếu đối với khí đốt, đặc biệt là đối với các chuyến hàng LNG xuất phát từ Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE). Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lượng LNG được vận chuyển qua Eo biển Hormuz trong năm 2025 chiếm khoảng 27% tổng lượng LNG nhập cảng của toàn Ấ châu. Do đó, một sự gián đoạn nghiêm trọng có thể gây ảnh hưởng đồng thời đến hoạt động phát điện, nguồn cung nhiên liệu kỹ nghệ và công tác lập kế hoạch năng lượng theo mùa tại nhiều thị trường Á châu khác nhau.

Đây là một trong những lý do giải thích tại sao vấn đề này từ lâu đã phát triển thành một vấn đề phức tạp hơn nhiều so với việc chỉ đơn thuần là một vấn đề về vận tải hàng hải. Đối với nhiều nền kinh tế Á châu, một cú sốc tại Eo biển Hormuz có tiềm năng gây ảnh hưởng đồng thời đến chi phí điện năng, năng lực cạnh tranh công nghiệp và an ninh năng lượng.

Tại sao tầm ảnh hưởng của Iran lại gây ra sự bất an lớn đến vậy?

Mặc dù Iran không nắm giữ chủ quyền đối với toàn bộ eo biển này, nhưng vị trí chiến lược của quốc gia này, nằm dọc theo một bên của "nút thắt cổ chai" hàng hải trọng yếu này, đã mang lại cho họ khả năng đe dọa, gây gián đoạn hoặc chính trị hóa một trong những tuyến đường trung chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới. Reuters cũng cho biết rằng cú sốc gây ra bởi nguy cơ đóng cửa Eo biển Hormuz cùng với cuộc xung đột đang diễn ra đã đẩy lượng dầu thô nhập cảng của Á châu xuống mức thấp nhất trong vòng 10 năm vào tháng 4, buộc các bên mua phải tìm kiếm những nguồn cung thay thế.

Kết quả là, các nền kinh tế Á châu đang theo dõi tình hình tại Eo biển Hormuz với tâm trạng hết sức lo âu. Đối với họ, đây không phải là một vấn đề an ninh xa vời; trái lại, đây là một trong những điểm thắt nút chiến lược, nơi mà một cuộc xung đột tại Trung Đông có thể gây áp lực trực tiếp lên tăng trưởng kinh tế nội địa, hoạt động thương mại và sự ổn định về giá cả.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 11-6-2026