CƠ QUAN TÌNH BÁO CẢNH CÁO: TRUNG QUỐC COI AI LÀ VẤN ĐỀ AN NINH CHẾ ĐỘ
Ông Chen Yixin ngày càng xuất hiện nhiều hơn trước công chúng; xu hướng này được xem là dấu hiệu cho thấy vị thế chính trị của ông đang gia tăng bên cạnh Chủ tịch Tập Cận Bình. Ông cảnh báo rằng việc lạm dụng AI bởi "các thế lực thù địch và những cá nhân có ý đồ xấu", vốn được tiếp tay bởi sự phổ biến của các công nghệ AI tạo sinh như hình ảnh deepfake hay văn bản do AI tạo ra, sẽ "đe dọa trực tiếp đến an ninh chính trị, thể chế và tư tưởng của Trung Quốc".
Ông Chen Yixin Cảnh báo về các Mô hình AI của Mỹ
Các nhà quan sát tại Bắc Kinh coi bài viết của ông Chen Yixin là khởi đầu rõ nét cho sự chuyển dịch theo hướng "an ninh hóa" chính sách AI của Trung Quốc, vốn trước đây chủ yếu tập trung vào khả năng tự chủ công nghệ và các chính sách công nghiệp. Năm ngoái, ông Tập tuyên bố rằng Trung Quốc phải "giành được vị thế thống trị trong lĩnh vực AI". Trong khi đó, sự chú ý đang đổ dồn vào chuyến thăm cấp nhà nước sắp tới của ông Tập tới Washington, nơi AI dự kiến sẽ là một phần trong chương trình nghị sự.
Trong bối cảnh đó, người đứng đầu cơ quan tình báo Trung Quốc đã chỉ rõ năng lực ngày càng tăng của các chương trình AI từ Mỹ, cụ thể là Claude của Anthropic và GPT-5.5 của OpenAI, và lưu ý rằng chúng đã hạ thấp đáng kể rào cản kỹ thuật để thực hiện các cuộc tấn công mạng. Đồng thời, ông cảnh báo về nguy cơ rò rỉ dữ liệu trong nước. Ông lưu ý rằng các công cụ thu thập dữ liệu web (web crawler) kết hợp AI có thể cho phép các thực thể nước ngoài dễ dàng thu thập dữ liệu từ Trung Quốc hơn, đặc biệt là khi quốc gia này hiện có hơn 500 triệu người dùng các sản phẩm AI. Bắc Kinh không kêu gọi hạn chế năng lực AI của chính mình.
Việc tuyên bố cá nhân của ông Chen Yixin được công bố hai ngày sau những cảnh báo từ các lãnh đạo doanh nghiệp AI hàng đầu của Mỹ không nhất thiết hàm ý một mối liên hệ trực tiếp. Trước đó, người đứng đầu Anthropic và OpenAI đã kêu gọi làm chậm quá trình phát triển các mô hình AI tối tân nhằm bảo vệ nhân loại. Người đứng đầu cơ quan tình báo Trung Quốc đã không đề cập đến điểm này trong bài bình luận của mình, cũng như không kêu gọi các công ty AI hay các tổ chức khác của Trung Quốc làm chậm lại quá trình phát triển AI của họ.
Ở cấp độ chính thức, hiện tại cả Washington và Bắc Kinh dường như đều không mặn mà với việc hạn chế năng lực AI. "Dưới góc độ của một người Trung Quốc, [CEO của Anthropic] Amodei muốn làm nhiều hơn là chỉ điều chỉnh tốc độ phát triển AI đang tăng phi mã vì lý do an toàn," ông Hồ Tích Tiến (Hu Xijin) – cựu tổng biên tập tờ *Hoàn cầu Thời báo* (Global Times) của Đảng Cộng sản Trung Quốc, viết trên mạng xã hội X. "Ông ấy còn muốn đảm bảo rằng bản thân mình và các công ty Mỹ sẽ chi phối tốc độ tiến bộ ở lĩnh vực AI tiên phong." Những quan điểm mà blogger có quan hệ mật thiết với nhà nước này chia sẻ với công chúng quốc tế vào Chủ nhật vừa qua vốn đã được giới lãnh đạo chính trị và các tổ chức tư vấn của Trung Quốc tuyên truyền từ lâu. Hôm thứ Hai, tờ *Hoàn cầu Thời báo* nói thêm rằng động cơ của Amodei mang "tính chất thương mại".
Chiến lược AI bất đối xứng của Trung Quốc
CICIR – một tổ chức cốvấn có liên hệ với cơ quan tình báo Trung Quốc – trước đó từng mô tả "Kế hoạch Hành động AI" của Mỹ là nỗ lực nhằm xây dựng một hệ sinh thái AI toàn cầu dưới sự dẫn dắt của Mỹ, thông qua việc kết hợp và phổ biến quốc tế các loại Chip, dịch vụ đám mây, trung tâm dữ liệu, tiêu chuẩn và giao thức bảo mật của Mỹ. Giờ đây, người đứng đầu cơ quan tình báo là ông Trần (Chen Yixin) đã cảnh báo rằng "một số quốc gia" đang tận dụng lợi thế về nghiên cứu AI cơ bản, kiến trúc mô hình và năng lực tính toán để cô lập "các quốc gia khác" và "thâu tóm" các tiêu chuẩn ngành. Theo đó, một mặt, giới lãnh đạo Trung Quốc thừa nhận vị thế dẫn đầu về công nghệ của Mỹ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo tiên tiến. Tuần trước, công ty Anthropic của Mỹ đã cáo buộc Moonshot AI, được coi là công ty AI hàng đầu của Trung Quốc – bí mật chuyển hướng hàng nghìn truy vấn của người dùng sang các mô hình Claude của Anthropic và mạo nhận các phản hồi đó là của chính mình.
Hơn nữa, các chủ thể tại Trung Quốc, cũng như tại Yemen và Nga, được cho là đã sử dụng chương trình Claude để phát triển phần mềm phục vụ vũ khí hoặc thu thập lượng lớn thông tin về những người bất đồng chính kiến hay các nhóm thiểu số tôn giáo. Ông Chen Yixin hiện cũng cảnh báo về nguy cơ các cá nhân hoặc công ty Trung Quốc có thể làm lộ "thông tin tế nhị" khi sử dụng các chương trình AI của nước ngoài.
Ngược lại, Bắc Kinh đang theo đuổi một chiến lược bất đối xứng và chính sách "cởi mở". Tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) diễn ra ở Thượng Hải vào tháng 7, Chủ tịch Tập Cận Bình đã ủng hộ cách tiếp cận mã nguồn mở đối với trí tuệ nhân tạo. Các nhà phát triển trên toàn thế giới có thể tự do tải xuống và sử dụng các mô hình AI của Trung Quốc. Trong cuộc cạnh tranh nhằm thiết lập các hệ sinh thái độc quyền, chiến lược này cũng nhằm ngăn chặn các quốc gia và khu vực lựa chọn các mô hình và tiêu chuẩn của Mỹ một cách lâu dài. Tuy nhiên, đồng thời, AI cũng phải "luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người".
Tại hội nghị WAIC, 29 quốc gia đã ký thỏa thuận thành lập Tổ chức Hợp tác AI Thế giới (WAICO); các bên tham gia ký kết bao gồm Brazil, Serbia và Indonesia, cùng nhiều quốc gia Phi châu và Trung Á. Vẫn còn nhiều nghi vấn về việc liệu diễn đàn này có tạo ra tác động thực sự hay không; một quan sát viên có mặt tại hiện trường đã mô tả nó như một "màn kịch chính trị". Tuy nhiên, sự tham gia của các nhà khoa học đoạt giải Nobel và các chuyên gia máy tính hàng đầu cho thấy chất lượng kỹ thuật cao của các cuộc thảo luận.
Mục tiêu chính trị dường như rất rõ ràng, như được nêu trong một bài phân tích gần đây của nhà nghiên cứu AI Li Yan thuộc tổ chức tư vấn CICIR: "Chỉ bằng cách cung cấp các mô hình mang tính bao trùm và linh hoạt hơn cho việc phổ biến công nghệ và các giải pháp quản trị, chúng ta mới có thể giành được ảnh hưởng lâu dài trong cuộc cạnh tranh này". Ngược lại, ở một nơi khác, ông Li nhận định rằng "Mỹ đang cố tình đưa ra các cáo buộc vi phạm bằng sáng chế để bảo vệ vị thế thống trị về AI của mình", xuất phát từ "nỗi lo ngại chiến lược tột độ".
Trong khi đó, những lo ngại về AI đang gia tăng ở cả hai phía. Do đó, Trung Quốc và Mỹ đang chuẩn bị cho cuộc đối thoại song phương cấp chính phủ đầu tiên về trí tuệ nhân tạo sau 2 năm. Ông Tập dự kiến sẽ tới Washington vào tuần tới, và một cuộc họp trù bị về an toàn AI có thể diễn ra trong những ngày trước chuyến thăm. Vào tháng 11 năm 2024, Tổng thống Mỹ sắp mãn nhiệm Joe Biden và ông Tập đã thống nhất rằng con người, chứ không phải trí tuệ nhân tạo, mới là bên quyết định việc sử dụng vũ khí hạt nhân; tuy nhiên, điều này không dẫn đến một thỏa thuận có tính ràng buộc pháp lý. Hiện nay, tại cả Mỹ và Trung Quốc đã ghi nhận các sự việc trong đó các mô hình AI thoát khỏi môi trường thử nghiệm an toàn và tự gây ra thiệt hại. Khả năng một mô hình như vậy rơi vào tay những kẻ khủng bố hoặc các quốc gia bất hảo, hay đơn giản là hoạt động ngoài tầm kiểm soát, là mối lo ngại chung của cả hai quốc gia.
**Bất đồng về Chương trình nghị sự**
Các cuộc thảo luận sơ bộ giữa đại diện hai bên đã diễn ra tại Bắc Kinh vào cuối tháng 8; Đáng chú ý, cựu lãnh đạo Microsoft Craig Mundie đã đóng vai trò nổi bật với tư cách là đồng chủ tịch của một kênh đối thoại phi chính thức (dạng "Track II") về các vấn đề AI. Các đại diện Trung Quốc đang công khai cảnh báo về kế hoạch của Mỹ nhằm hạn chế quyền tiếp cận các mô hình AI mã nguồn mở của Trung Quốc. Đồng thời, có thông tin cho rằng Bắc Kinh đang cân nhắc hạn chế việc triển khai các mô hình của chính mình ở nước ngoài, bất chấp cam kết về sự cởi mở mà họ đã tuyên bố. Giới quan sát từ lâu đã nhận thấy một cục diện giống như "Chiến tranh Lạnh" đang ngày càng gay gắt—đặc biệt là trong lĩnh vực AI, nơi cả hai bên chỉ tin tưởng vào hệ thống của riêng mình.
Hai bên được cho là vẫn còn bất đồng về nội dung trọng tâm của các cuộc thảo luận. Trong khi Washington muốn tập trung chủ yếu vào các cuộc tấn công mạng sử dụng AI, thì Bắc Kinh dường như cũng muốn đưa vấn đề kiểm soát xuất cảng của Mỹ vào chương trình nghị sự. Theo *Yuyuan Tantian*, một blog có quan hệ mật thiết với nhà nước và thường được bộ máy quyền lực sử dụng để truyền tải các thông điệp gián tiếp, cần phải có sự thống nhất chung trong việc xác định ranh giới giữa các mối đe dọa an ninh thực sự và "cạnh tranh công nghệ".
Hôm thứ Hai, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Quách Gia Khôn (Guo Jiakun) tuyên bố: "Tất cả các bên cần hợp tác để đảm bảo rằng AI duy trì được tính cởi mở, bao trùm và hướng tới lợi ích chung." Ông nói thêm rằng việc lan truyền "các kịch bản đe dọa khác nhau, cũng như sự đối đầu và cạnh tranh ác ý, sẽ chỉ làm gián đoạn tiến trình quản trị AI toàn cầu." Ít nhất là đối với phía Trung Quốc, có một điều dường như chắc chắn: bộ máy an ninh đang ngày càng đóng vai trò chủ đạo trong việc định hình chương trình nghị sự.
Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 15-9-2026
Keine Kommentare:
Kommentar veröffentlichen