HỆ THỐNG THU PHÍ MỚI CỦA IRAN Ở HORMUZ ĐƯỢC CHO LÀ ĐÃ GHI NHẬN 300 TÀU ĐÃ GHI DANH VÀ ĐI QUA AN TOÀN

Theo các báo cáo gần đây, cơ quan điều hành giao thông mới của Iran tại Eo biển Hormuz thông báo rằng ít nhất 300 tàu nước ngoài đã nộp đơn ghi danh xin đi qua an toàn eo biển này theo hệ thống thu phí mới. Thông tin này cho thấy Teheran đang tìm cách chính thức hóa quyền kiểm soát đối với hoạt động vận tải qua một trong những trung tâm năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Điều này rất đáng chú ý vì nếu con số trên là chính xác, nó cho thấy bất chấp các rủi ro về chính trị và pháp lý, một số lượng lớn các đơn vị vận hành đang ít nhất là cân nhắc các quy định mới của Iran. Tuy nhiên, con số 300 tàu hiện xuất hiện trên các phương tiện truyền thông dựa trên tuyên bố của chính cơ quan điều hành mới này, chứ không phải dựa trên số liệu được Reuters đưa ra.

Hệ thống thu phí này là một phần trong quá trình chuyển đổi lớn hơn tại khu vực Hormuz.

Vào tháng 5, Reuters loan tin, Iran đã thiết lập một cơ chế mới để kiểm soát hoạt động vận tải biển qua Hormuz và cảnh báo rằng các tàu thương mại sẽ phải phối hợp việc di chuyển với quân đội. Một bài phân tích sau đó của Reuters mô tả cách giải quyêt của Teheran như một hệ thống thu phí trên thực tế, có thể khiến chi phí năng lượng cao hơn trở thành yếu tố thường trực trên thị trường toàn thế giới.

Điều này có nghĩa là vấn đề không chỉ nằm ở việc điều hành vận tải biển. Đây là một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của Iran nhằm chuyển đổi lợi thế của mình thành quyền kiểm soát lâu dài đối với việcgiao thông hàng hải đi qua Hormuz.

Washington bác bỏ thỏa thuận này.

Mỹ đang có phản ứng mạnh mẽ hơn nhiều. Theo các quy định của Mỹ, việc ký kết thỏa thuận với Iran để đi qua an toàn eo biển Hormuz là hành động bị cấm; Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) cũng đã công khai giải đáp các thắc mắc về việc liệu các khoản thanh toán hoặc bảo lãnh liên quan đến thỏa thuận đi qua an toàn của Iran có được phép hay không. Câu trả lời về cơ bản là không.

Điều này đặt các công ty vận tải biển vào tình thế khó khăn. Một số công ty có thể coi việc thanh toán là cách nhanh nhất để giảm thiểu rủi ro, nhưng những đơn vị chấp nhận hệ thống của Iran có thể phải đối mặt với các hình phạt hoặc lệnh trừng phạt từ Mỹ.

Hoạt động thương mại vẫn chưa trở lại bình thường.

Bất chấp việc ghi danh, tình hình vận tải biển vẫn ở trạng thái hết sức bất thường. Reuters công bố vào ngày 2 tháng 6 rằng gần đây chỉ diễn ra hoạt động bốc xếp hoặc xuất cảng lẻ tẻ các sản phẩm dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) gần Hormuz; các nhà điều hành vận tải biển cho biết cần có những quy định rõ ràng trước khi hoạt động có thể trở lại bình thường.

Nói cách khác, việc ghi danh đi qua eo biển này,  không đồng nghĩa với việc khôi phục hoạt động vận tải như thường lệ. Thị trường hiện đang vận hành trong bối cảnh bao trùm bởi nỗi lo sợ, sự hạn chế về di chuyển và những bất định về mặt pháp lý, thay vì sự ổn định thực sự.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Câu hỏi đặt ra là liệu sẽ có thêm nhiều chủ tàu âm thầm thích nghi với hệ thốn thu phí mới này của Iran, hay sẽ chờ đợi một giải pháp chính trị rõ ràng hơn. Các báo cáo gần đây cho thấy một số đơn vị vận hành sẵn sàng cân nhắc việc trả phí nếu đó là cách khả thi duy nhất để đi qua eo biển, trong khi những bên khác lại lo ngại việc này sẽ tạo ra tiền lệ về việc phải trả phí để được đi qua một điểm nghẽn hàng hải huyết mạch thế giới.

Hiện tại, thông điệp cốt lõi đã được xác nhận lại súc tích hơn nhiều so với những gì tiêu đề gợi mở: Iran đã thiết lập một hệ thống kiểm soát quá cảnh mới, Mỹ đã tuyên bố cấm tuân thủ hệ thống này, và hoạt động lưu thông thương mại vẫn bị hạn chế. Con số 300 tàu được ghi nhận cho thấy ngành vận tải biển đang nhìn nhận cơ chế mới này một cách nghiêm chỉnh, ngay cả khi con số chính xác vẫn chỉ dựa trên thông tin do chính cơ quan chức năng cung cấp.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 7-6-2026