HỘI NGHỊ THƯỢNG ĐỈNH NATO: CÁC NƯỚC NATO ĐẦU TƯ CHO QUÂN SỰ NHƯ THẾ NÀO SO VỚI NGA VÀ TRUNG QUỐC?

Theo nguồn tin từ "manager magazin":  Khi các nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ các nước NATO nhóm họp tại Thổ Nhĩ Kỳ vào thứ Ba và thứ Tư vừa qua, Tổng thống Mỹ Trump nhiều khả năng sẽ lại gây sóng gió. Điểm gây tranh cãi chính là ngân sách quốc phòng. Dưới đây là sự so sánh giữa các quốc gia.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây đã gọi ý tưởng Mỹ tiếp tục hỗ trợ NATO là "nực cười" trong một bài đăng trên Truth Social của mình. Thời điểm đưa ra thông điệp này không phải là ngẫu nhiên: các nhà lãnh đạo NATO đang họp thượng đỉnh tại Ankara vào thứ Ba và thứ Tư vừa qua. Như vậy, ông Trump vẫn tiếp tục hành động mà ông đã thực hiện suốt nhiều tháng qua: gieo rắc sự nghi ngờ về liên minh này. Lời chỉ trích thường xuyên của ông là các nước NATO chi quá ít cho quân sự. Hiện tại, ông đang cân nhắc trừng phạt các quốc gia "chậm trễ" bằng cách rút quân và ngừng cung cấp vũ khí.

Giữa tuần trước, Tổng thư ký NATO Mark Rutte đã dành lời khen ngợi cho Đức khi ở Berlin, khẳng định: "Đức đang đi đầu và Đức đang hành động hiệu quả." Ông ghi nhận rằng Đức đã và đang đóng góp đáng kể vào an ninh tập thể. Tuy nhiên, trước đó, nhà lãnh đạo người Hòa Lan này đã gặp khó khăn trong việc xoa dịu ông Trump trong chuyến thăm Mỹ. Tổng thống Mỹ càng thêm tức giận trước điều mà ông coi là sự thiếu ủng hộ liên quan đến cuộc chiến với Iran. "Họ đã không sát cánh cùng chúng ta!" – ông Trump tuyên bố.

Dẫu vậy, lẽ ra các đối tác NATO phải hành động quyết liệt hơn từ lâu – đặc biệt là trước những ý tưởng dai dẳng của ông Trump về việc sát nhập Greenland. Câu hỏi cốt lõi vẫn là: các đối tác có thể trông cậy vào Mỹ đến mức nào trong trường hợp bị tấn công? Áp lực đang rất lớn, và cuộc tấn công của Nga vào Ukraine đã bộc lộ những lỗ hổng. 

Nhiều nước NATO đã tăng cường chi tiêu quốc phòng. Điều này không chỉ áp dụng với Đức mà đặc biệt là các nước Baltic, Ba Lan, Đan Mạch, Na Uy, cũng như các thành viên mới của NATO là Phần Lan và Thụy Điển. Nhưng liệu như vậy đã đủ? Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker (56 tuổi) gần đây đã nhắc lại mục tiêu 3,5% của NATO và nhấn mạnh rằng tất cả các thành viên cần hướng tới mức 5%. Con số này đề cập đến kỳ vọng rằng các quốc gia thành viên sẽ dành 5% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của mình cho quốc phòng và an ninh muộn nhất là vào năm 2035. Cuối tuần qua, ông Trump tiếp tục khẳng định quan điểm này, đòi hỏi sự trung thành tuyệt đối. Khi xem xét tổng ngân sách quốc phòng của tất cả các nước NATO trong năm nay, liên minh gồm 32 quốc gia thành viên này đạt con số tổng cộng là 1,6 nghìn tỷ USD. Riêng Hoa Kỳ đóng góp 831,5 tỷ USD vào con số này. Các quốc gia NATO tại Âu châu (không bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ) có tổng ngân sách khoảng 574 tỷ USD. Để so sánh, ngân sách quốc phòng của Trung Quốc ở mức khoảng 303 tỷ USD, trong khi của Nga là khoảng 212,6 tỷ USD. Những số liệu này được lấy từ Chỉ số Global Firepower (Sức mạnh Quân sự Toàn cầu), một dự án phân tích đánh giá hơn 60 tiêu chí và được Thư viện Quốc hội Hoa Kỳ hỗ trợ.

Có thể thấy rõ rằng Hoa Kỳ đóng góp ngân sách quân sự lớn nhất với khoảng cách rất xa. Riêng nước này chiếm hơn một nửa tổng chi tiêu quốc phòng của các nước NATO. Mặc dù chi tiêu quốc phòng của Âu châu  đã tăng 14% trong năm ngoái, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Âu châu thường xuyên vấp phải sự chỉ trích từ các chuyên gia: dù sở hữu nguồn lực, và năng lực  kỹ nghệ cần thiết, Âu châu lại thiếu sự lãnh đạo để điều phối các nỗ lực quốc phòng chung. Thay vào đó, Âu châu vẫn ở trong tình trạng phân mảnh. Một ví dụ điển hình cho điều này là dự án chiến đấu cơ FCAS giữa Pháp và Đức gần đây đã bị đình trệ, cũng như việc thiếu sự đồng thuận về việc liệu sẽ dựa vào các hệ thống của Âu châu hay mua trang thiết bị từ Hoa Kỳ trong tương lai. Ngoài việc thể hiện sức mạnh của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan (72 tuổi), các nhà quan sát chủ yếu kỳ vọng một điều từ hội nghị thượng đỉnh tại Ankara tuần này: đó là nỗ lực kiểm soát và khắc phục các vấn đề phát sinh (Damage Control). Tiến độ thực hiện cam kết đạt mục tiêu 5% ngân sách cho quốc phòng và an ninh vào năm 2035 có thể sẽ là trọng tâm thảo luận. 

Cũng sẽ có nhiều dấu hiệu cho thấy quy mô sản xuất vũ khí đã được đẩy mạnh đáng kể như thế nào nhằm làm hài lòng ông Trump. Liên quan đến các yêu cầu về lòng trung thành, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius (66 tuổi, thuộc đảng SPD) đã nêu rõ quan điểm—ít nhất là trong một cuộc phỏng vấn với tờ *Der Spiegel*: "Các quyết định trong nội bộ NATO được đưa ra dựa trên sự đồng thuận tự do của tất cả các quốc gia thành viên, chứ không phải do bất kỳ quốc gia thành viên riêng lẻ nào áp đặt."

Vẫn còn phải chờ xem liệu bản thân Hoa Kỳ có đạt được mốc 5% hay không. Gần đây, chi tiêu quân sự của Hoa Kỳ dao động trong khoảng từ 3,1% đến 3,5% GDP. Tuy nhiên, chính quyền Trump đã đẩy mạnh chi tiêu trở lại do những căng thẳng trong cuộc xung đột với Iran. Tổng thống Hoa Kỳ từng đề cập đến khoản ngân sách 1,5 nghìn tỷ USD sẽ được  khai triển vào năm 2027. Ngoài ra, cũng chưa rõ liệu Cộng hòa Séc, Albanien hay Slowakei có đạt được mục tiêu thấp hơn trước đó là dành 2% GDP cho quốc phòng hay không?. Đặc biệt, Slowakei đang ở mức thấp hơn nhiều so với mục tiêu này, với tỷ lệ chi tiêu quốc phòng chưa đến 1,3% GDP.

Đáng chú ý là theo số liệu của SIPRI, chi tiêu quân sự toàn cầu đã tăng trở lại trong năm ngoái, tăng 2,9% tính theo giá trị thực. Mức tăng này đã đưa tổng chi tiêu lên khoảng 2,9 nghìn tỷ USD. Các số liệu thống kê cho thấy chỉ riêng Hoa Kỳ, Trung Quốc và Nga đã chi khoảng 1,48 nghìn tỷ USD cho quân sự, chiếm 51% tổng chi tiêu quân sự toàn cầu.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 10-7-2026