ĐỨC VÀ 21 QUỐC GIA KHÁC ĐẶT MỤC TIÊU GIỮ AI "TRONG TẦM KIỂM SOÁT CỦA CON NGƯỜI"

Bài viết của Hans von der Burchard (WELT), ngày 21 tháng 9: Một nhóm các quốc gia cảnh báo rằng sự phát triển nhanh chóng của AI đặt ra "những rủi ro an ninh đáng kể". Trong một tuyên bố mà *Politico*, đối tác của tờ WELT, có được độc quyền, họ kêu gọi tăng cường giám sát và thiết lập các cơ chế kiểm soát an toàn.

Một liên minh mới đang hình thành trong nỗ lực kiểm soát các mô hình AI đang ngày càng trở nên mạnh mẽ: Đức cùng 21 quốc gia khác, bao gồm Úc, Canada, Nam Phi, Kenya, một số quốc gia vùng Vịnh và các nước Âu châu, đã thông qua một tuyên bố vào thứ Hai về việc cải thiện công tác quản trị và giám sát các mô hình AI.

Trong tuyên bố này, họ yêu cầu công nghệ mới "phải luôn nằm dưới sự định hướng, giám sát và kiểm soát của con người". Các quốc gia cũng ủng hộ việc thành lập một cơ quan giám sát AI toàn thế giới. Tuyên bố được thông qua bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đang diễn ra trong tuần này.

Động thái này diễn ra trước cuộc gặp dự kiến ​​vào thứ Năm 23-9, giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, nhà lãnh đạo của hai quốc gia hàng đầu thế giới về AI.

Mặc dù cả Mỹ và Trung Quốc đều không ký vào tuyên bố này, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, một trong những người khởi xướng chính, vẫn đặt mục tiêu thu hút thêm các quốc gia khác tham gia: "Tôi nghĩ cả Trung Quốc và Hoa Kỳ đều có lợi ích trong việc thiết lập các cơ chế kiểm soát an toàn nhất định. Thông điệp của chúng tôi là: cần có sự can thiệp của con người. Con người phải luôn nắm quyền kiểm soát," ông chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với *Politico*, đối tác của WELT.

Trong tuyên bố, các quốc gia cảnh báo rằng "sự phát triển nhanh chóng của các mô hình AI tối tân (frontier AI models) đặt ra những rủi ro an ninh đáng kể" và do đó đòi hỏi phải có sự kiểm sát phù hợp.

Các công ty AI sẽ bị yêu cầu thực hiện các quy trình an toàn minh bạch. Điều này bao gồm việc bắt buộc thử nghiệm trước khi khai triển các hệ thống mới, cũng như thực hiện các đánh giá độc lập bởi các kiểm toán viên có chuyên môn. Tuy nhiên, văn bản này không kêu gọi làm chậm lại hay dừng hẳn quá trình phát triển AI; thay vào đó, các bên tổ chức cho biết họ muốn tập trung vào công tác quản lý rủi ro.

Để đạt được mục tiêu này, các quốc gia cần "tiếp tục phát triển và phối hợp các tiêu chuẩn chung" cũng như tăng cường tính minh bạch, ví dụ như thông qua việc chia sẻ thông tin về các sự trục trặc an ninh.

Ngoài ra, các quốc gia thành viên nên cân nhắc việc thành lập một tổ chức quốc tế chuyên trách giám sát AI. Ông Stubb ủng hộ việc xây dựng cơ quan này theo mô hình của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) và đặt nó trong hệ thống Liên Hợp Quốc, một quan điểm cũng được Bộ trưởng phụ trách các vấn đề kỹ thuật số Karsten Wildberger chia sẻ trong cuộc phỏng vấn với tờ *Politico*.

Tuy nhiên, do nhận thức được thái độ hoài nghi của ông Trump đối với Liên Hợp Quốc, ông Stubb nói thêm: "Chúng ta cần giữ cách diễn đạt cởi mở để không ai bác bỏ ý tưởng này chỉ vì nó nằm trong khuôn khổ của Liên Hợp Quốc."

Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre, người cùng ông Stubb khởi xướng bản tuyên bố, cho biết: "Chúng tôi rất hoan nghênh nếu cả G7 và Vương quốc Anh, nước sẽ giữ chức chủ tịch G20 trong tương lai, cùng xem xét vấn đề này. Liên Hợp Quốc có quy mô rất lớn, trong khi G7 và G20 lại có phạm vi hoạt động tập trung hơn."

Vẫn còn thiếu một số chữ ký

Tuy nhiên, Vương quốc Anh vẫn chưa ký bản tuyên bố này; chữ ký từ Pháp, Ý và Ba Lan cũng chưa có.

Ông Stubb nói thêm rằng cả ông và ông Støre đều không phải là những người "bi quan thái quá" về trí tuệ nhân tạo (AI), nhưng ông đã nêu ra 3 lý do khiến việc thiếu cơ chế giám sát hiệu quả trở thành mối đe dọa: nguy cơ xuất hiện vũ khí sinh học do AI tạo ra, các cuộc tấn công mạng do các tác nhân AI thực hiện, và các cuộc tấn công gây chết người sử dụng vũ khí do AI điều khiển. Dù vậy, ông Stubb nhấn mạnh rằng lợi ích của AI có thể "lớn hơn nhiều" so với rủi ro, miễn là công nghệ này được sử dụng đúng cách, từ việc "xóa sổ dịch bệnh và gia tăng năng suất cho đến việc tiếp cận thông tin và nhiều lợi ích khác."

(Có sự hỗ trợ của AI)

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 22-9-2026