HẢI QUÂN MỸ THỬ NGHIỆM TÀU NGẦM KHÔNG NGƯỜI LÁI KHỔNG LỒ: CÓ KHẢ NĂNG HOẠT ĐỘNG 12.000 KM

Nguồn FOCIS Online: Hải quân Mỹ đang đẩy mạnh một dự án quốc phòng trọng điểm: với mẫu "Orca", họ đang thử nghiệm một phương tiện lặn không người lái dài 25 mét mà theo nhà sản xuất Boeing, có thể di chuyển quãng đường lên tới 6.500 hải lý (12.000 km).

Trong tương lai, hệ thống này dự kiến ​​sẽ được xử dụng kết hợp hoạt động với các tàu ngầm có người lái và tàu mặt nước; nó có thể đóng một vai trò đặc biệt quan trọng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, theo báo cáo của ấn phẩm chuyên môn *National Security Journal* (NSJ) của Mỹ.

Phương tiện lặn cỡ lớn cho các hành trình dài

Orca được xếp loại là "Phương tiện lặn dưới biển không người lái với kích cỡ lớn" (Extra Large Uncrewed Undersea Vehicle), tức là một tàu lặn không người lái có kích thước đặc biệt đồ sộ. Theo báo cáo, nguồn gốc của dự án này bắt nguồn từ những nghiên cứu sơ khai do cơ quan nghiên cứu DARPA thực hiện trước đó. Vào thời điểm ấy, sáng kiến ​​này hoạt động dưới mật danh "Manta Ray"; các bước phát triển tiếp theo mới được bổ sung sau này.

Tính năng nổi bật nhất của nó chắc chắn là tầm hoạt động. Với tầm hoạt động lên tới 6.500 hải lý, Orca rất phù hợp cho các nhiệm vụ kéo dài và có thể hoạt động tại những khu vực mà Hải quân Mỹ đang tìm cách mở rộng sự hiện diện. Ngoài ra, nó còn sở hữu một khoang chứa tải trọng nội bộ rộng rãi và có tính linh hoạt cao, cho phép chứa đựng nhiều loại tải trọng khác nhau tùy thuộc vào yêu cầu cụ thể của từng nhiệm vụ.

Người đồng hành của tàu ngầm và nhóm tác chiến thàng không mẫu hạm

Orca được chế tạo chủ yếu để đóng vai trò bổ trợ cho các đơn vị có người lái. Chẳng hạn, nó có thể được khai triển cùng với các tàu ngầm lớp *Virginia* để giám sát chuyển động của tàu thuyền, thu thập thêm thông tin tình báo và cung cấp nhận thức tình huống chính xác hơn về môi trường dưới nước. Theo *NSJ*, phương tiện này cũng có thể tỏ ra rất hữu ích trong công tác trinh sát và lập bản đồ đáy biển.

Hơn nữa, các giai đoạn khai triển tiềm năng liên quan đến các nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm, hiện cũng đang được nghiên cứu. Trong vai trò này, Orca có thể hoạt động đi trước đội hình tác chiến hải quân, cung cấp cảnh báo sớm về sự đến gần của tàu chiến hoặc tàu ngầm đối phương. Việc khai triển nó cho nhiệm vụ rải thủy lôi cũng đang được cân nhắc; đặc biệt tại các eo biển có tầm quan trọng chiến lược, điều này sẽ giúp mở rộng đáng kể sự linh hoạt trong tác chiến của Hải quân Mỹ.

Những thách thức về kỹ thuật và khả năng kết hợp hoạt động

Tuy nhiên, hệ thống này vẫn chưa đạt đến độ hoàn thiện tuyệt đối. Theo các báo cáo, các giai đoạn phát triển và mua sắm của dự án này đã liên tục gặp phải tình trạng chậm trễ và vượt ngân sách. Các yếu tố góp phần gây ra tình trạng này được cho là bao gồm hệ thống điều khiển tự động phức tạp cùng hệ thống động lực cần thiết cho một con tàu có kích thước đồ sộ như vậy.

Hơn nữa, những khó khăn cũng đã nảy sinh trong quá trình kết hợp con tàu này vào cáchajm đội tác chiến hải quân hiện có. Việc liên lạc dưới nước phức tạp hơn đáng kể so với việc liên lạc trên mặt nước. "Ngay khi lặn xuống dưới nước, con tàu buộc phải hoàn thành tốt được việc thực hiện chuyển tiếp giữa môi trường không khí và môi trường nước," Đại tá Matt Lewis, người đứng đầu chương trình Hệ thống Hàng hải Không người lái, chia sẻ với chuyên trang *The War Zone*. Điều này gây ra sự chậm trễ trong cả công tác chỉ huy lẫn việc truyền tải các dữ liệu.

Cuộc đua với Trung Quốc

Ẩn hiện phía sau những diễn biến này chính là cuộc cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc. Bắc Kinh đang tích cực phát triển các phương tiện không người lái hoạt động dưới nước của riêng mình, những phương tiện mà họ có thể sẽ triển triển trong kịch bản xung đột nhằm gây sức ép lên các tuyến hàng hải có tầm quan trọng chiến lược.

Để phục vụ mục đích này, Trung Quốc được cho là đang chuẩn bị các loại phương tiện không người lái kiểu AJX002, có khả năng rải thủy lôi dọc theo cái gọi là "Chuỗi đảo thứ nhất", một vòng cung chiến lược trải dài từ Nhật Bản, qua Đài Loan và tới Philippines. Những hệ thống như vậy, vốn nổi tiếng là hết sức khó phát giác, không chỉ gây ra mối đe dọa trực tiếp đối với các tàu chiến, mà còn có thể gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động thương mại trong khu vực, chỉ đơn thuần thông qua sự nghi ngờ về việc các bãi thủy lôi đã được rải xuống.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 23-5-2026