BỘ TRƯỞNG BỘ QUỐC PHÒNG ĐỨC WADEPHUL CHO BIẾT KHOẢN VAY TỪ EU DÀNH CHO UKRAINE VẪN CHƯA ĐŨ. 

Nguồn tin từ  Frankfurter Allgemeine Zeitung: Ukraine đang đối mặt với một vấn đề: ngành kỹ  quốc phòng của nước này có thể sản xuất lượng vũ khí lớn hơn nhiều so với khả năng tài chính hiện tại của nhà nước. Trong những năm gần đây, quốc gia này đã vươn lên trở thành một cường quốc quân sự hàng đầu, tự phát triển các loại máy bay không người lái, hỏa tiễn đạn đạo và hỏa tiễn hành trình cho riêng mình. Theo Bộ Quốc phòng, năng lực sản xuất đã tăng gấp 50 lần kể từ khi cuộc chiến tranh xâm lược của Nga bắt đầu. Tuy nhiên, nguồn vốn để tận dụng tối đa tiềm năng này vẫn còn thiếu hụt, ngay cả khi đã có khoản vay trị giá 90 tỷ euro từ Liên minh Âu Châu (EU).

"Chúng ta nói về con số 90 tỷ và khẳng định rằng khoản tiền này đủ để lo liệu mọi thứ. Điều đó là không chính xác," Tổng thống Wolodymyr Selenskyj phát biểu với hãng tin Reuters gần đây. Ông lưu ý rằng khoản vay này chỉ cho phép Kiew đặt mua vỏn vẹn 60% số lượng vũ khí mà ngành kỹ nghệ nội địa của nước này có khả năng sản xuất. Một sáng kiến ​​do ông Johann Wadephul (thuộc đảng CDU) khởi xướng nhằm mục đích, trong số những mục tiêu khác, giải quyết chính sự thiếu hụt này. Ngoại trưởng Đức đã tới Helsingborg vào tuần trước để trình bày kế hoạch của mình tại cuộc họp của NATO.

Một năm trước, tại cuộc họp NATO đầu tiên trên cương vị Ngoại trưởng diễn ra ở Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ, ông Wadephul đã đưa ra một tuyên bố đầy táo bạo. Cũng giống như lần đó, mục tiêu trong năm nay là chứng minh với Ngoại trưởng Hoa Kỳ Marco Rubio rằng Đức đã nhận thức được những chuyển biến của thời đại và sẵn sàng gánh vác những trách nhiệm lớn lao hơn. Và cũng tương tự như năm ngoái, công tác truyền thông xoay quanh nỗ lực này rốt cuộc đã không diễn ra hoàn toàn suôn sẻ.

Trong khi năm ngoái, ông Wadephul là thành viên đầu tiên trong chính phủ Đức công khai ủng hộ mục tiêu mới đạt mức 5% ngân sách dành cho NATO, một động thái phần nào làm lu mờ thực tế là, xét một cách chính xác, con số 5% này thực chất bao gồm 3,5% chi cho quốc phòng và 1,5% cho cơ sở hạ tầng liên quan đến quốc phòng, thì tình hình năm nay lại trở nên phức tạp hơn đôi chút. Phát biểu trước báo giới tại Thụy Điển vào thứ Sáu, sau phiên làm việc của các Ngoại trưởng NATO, ông Wadephul tuyên bố rằng ông đã đề nghị với các đồng nghiệp của mình rằng: bên cạnh khoản vay hiện có từ EU dành cho Kiew với giá trị nói trên, các nước nên "đóng góp song phương thêm một khoản tiền tương đương nữa."

Món tiền cho vay của EU đã dành riêng 90 tỷ euro cho Kiew trong hai năm tới, tức là 45 tỷ euro mỗi năm. Tuy nhiên, sáng kiến ​​của ông Wadephul không nhắm vào khoản 90 tỷ Euro cụ thể này. Trong số 45 tỷ Euro được phân chia cho năm 2026, khoảng 30 tỷ Euro sẵn sàng để Ukraine xử dụng cho mục đích mua sắm quân sự. Tuy nhiên, các quan chức tại Brüssels và Berlin dự đoán rằng Ukraine có thể cần tới 70 tỷ Euro cho quốc phòng. Đây chính xác là điểm mà đề nghị của ông Wadephul phát huy tác dụng: bảo đảm thêm từ 30 đến 40 tỷ Euro thông qua các cam kết song phương.

Ông Selenskyj đã thông báo rằng đợt giải ngân đầu tiên từ nguồn quỹ của EU, dự kiến ​​vào giữa tháng 6, sẽ được đầu tư vào ngành kỹ nghệ quốc phòng trong nước. Điều này phản ánh thực tế rằng các lực lượng vũ trang Ukraine đang ngày càng trở nên độc lập hơn đối với Tây phương. Theo Bộ Quốc phòng, số lượng vũ khí, trang thiết bị và đạn dược được mua sắm trong nước đã tăng lên mức 82% vào năm 2025, tăng từ mức 46% của năm trước đó. Qua đó, số lượng hàng hóa quân sự nhập cảng đã giảm xuống còn 18%. Theo ông Selenskyj, hơn 40% số vũ khí hiện đang được xử dụng tại tiền tuyến là do trong nước tự phát triển.

Tuy nhiên,khi đề cập đến nguồn tài trợ của năm nay, ông lưu ý rằng ngành kỹ nghệ này có thể sản xuất lượng sản phẩm gấp đôi so với mức dự kiến ​​hiện tại. Chẳng hạn, theo số liệu của ông, Ukraine hiện đang phát triển khoảng 1.000 máy bay không người lái (Drohne) đánh chặn mỗi ngày để đối phó với các phương tiện bay không người lái của Nga, mặc dù nước này sở hữu năng lực sản xuất tới 2.000 chiếc mỗi ngày. Nỗ lực của ông Wadephul nhằm huy động thêm nhiều nguồn tài trợ hơn nữa cho công tác mua sắm quân sự có lẽ đã tính đến tiềm năng chưa được khai thác này.

Ông Wadephul: Nhiều quốc gia đã cam kết ủng hộ

"Tôi tin rằng tín hiệu này là rất quan trọng, và quả thực, nhiều quốc gia đã công khai cam kết ủng hộ điều này ngay trong hôm nay," ông Wadephul phát biểu tại Thụy Điển. "Một số quốc gia khác đã phát đi tín hiệu ủng hộ về mặt nguyên tắc, mặc dù lẽ dĩ nhiên họ vẫn cần xác định phương thức để có thể cung cấp nguồn kinh phí cần thiết." Bộ Ngoại giao Đức tuyên bố rằng mục tiêu trong tình huống này là gửi đi một thông điệp rõ ràng rằng sự hỗ trợ dành cho Ukraine sẽ tiếp tục được duy trì trên cơ sở dài hạn. Đồng thời, Ukraine vẫn phụ thuộc vào nguồn cung cấp vũ khí từ Tây phương, bao gồm cả những vũ khí đến từ Hoa Kỳ. 

Về mặt phòng không, hiện chỉ có những hệ thống như Patriot của Mỹ mới đủ khả năng đánh chặn hỏa tiễn đạn đạo một cách hiệu quả. Tuy nhiên, cơ chế cho vay của EU thường đi kèm với quy định "Ưu tiên hàng Âu châu" (Buy European): ưu tiên hàng đầu phải dành cho việc sản xuất các linh kiện vũ khí ngay trong nội bộ EU, các quốc gia thuộc Hiệp hội Mậu dịch Tự do Âu Châu (EFTA), và Ukraine. Mặc dù vẫn có những trường hợp ngoại lệ, nhưng Kiew buộc phải đưa ra những lý giải chi tiết cho từng trường hợp cụ thể thông qua một quy trình hành chính phức tạp.

Việc tài trợ cho các loại vũ khí Mỹ đang cần gấp có thể được thực hiện dễ dàng hơn thông qua chương trình mang tên PURL của NATO. Theo cơ chế này, các quốc gia đồng minh sẽ trực tiếp mua các hệ thống vũ khí cần thiết cho Ukraine từ Hoa Kỳ, trong bối cảnh Washington không còn tự mình chi trả toàn bộ chi phí nữa. Tuy nhiên, và đây là tình trạng đã tồn tại từ trước cả cuộc xung đột với Iran, sự kiện được cho là đã khiến Washington tiêu hao đáng kể kho vũ khí dự trữ của chính mình, hiện đang xảy ra tình trạng thiếu hụt trên toàn cầu đối với các hệ thống Patriot cũng như các tên lửa đánh chặn. Tổng thống Selenskyj gần đây đã lưu ý rằng, mặc dù Mỹ vẫn tiếp tục cung cấp một "số lượng nhỏ" hỏa tiễn đánh chặn thông qua chương trình PURL, nhưng nguồn cung này hiện đang đứng trước nguy cơ bị gián đoạn do cuộc xung đột với Iran.

Berlin nhận định gánh nặng tài chính đang bị phân bổ không đồng đều

Trong khuôn khổ chương trình PURL, chỉ một số ít quốc gia phải gánh chịu phần lớn gánh nặng này. Theo quan điểm của Berlin, các gánh nặng tài chính liên quan đến việc hỗ trợ Ukraine tại Âu châu về cơ bản đang được phân bổ một cách thiếu cân đối. Đức hiện là nhà tài trợ tài chính song phương lớn nhất cho Kiew. Tuy nhiên, không phải quốc gia nào cũng thực hiện hóa các cam kết của mình bằng những hành động cụ thể. Do đó, sáng kiến ​​của ông Wadephul rõ ràng mang theo kỳ vọng rằng các quốc gia khác sẽ tích cực hơn và đóng góp một cách đáng kể hơn.

Ngoại trưởng Đức đã từng hé lộ về yếu tố có thể đóng vai trò như một động lực thúc đẩy điều này ngay khi ông công bố đề xuất ban đầu: vào thời điểm đó, ông đã đề cập đến sự cần thiết phải cân nhắc xem, để đổi lấy việc cung cấp hỗ trợ, các bên có thể "hưởng lợi từ những thành tựu ấn tượng của ngành kỹ nghệ quốc phòng Ukraine" như thế nào. Trong suốt nhiều tháng qua, chính bản thân nước Đức cũng đã tích cực mở rộng hợp tác với Kiew trong lĩnh vực sản xuất quốc phòng.

Một yếu tố then chốt trong kịch bản "đôi bên cùng thắng" này có thể nằm ở ý định của Ukraine trong việc nới lỏng các quy định xuất cảng vốn rất nghiêm ngặt đối với vũ khí do nước này tự sản xuất. Kể từ khi chiến tranh bùng nổ, quốc gia này đã tỏ ra hết sức thận trọng trong lĩnh vực này, xuất phát từ những nhu cầu cấp thiết của chính họ tại tiền tuyến, cũng như những lo ngại về nguy cơ đánh mất quyền kiểm soát đối với các kỹ nghệ quân sự tế nhị. Tuy nhiên, vào thời điểm hiện tại, Kiew đang tìm cách mở rộng cửa đón tiếp chính những quốc gia đã và đang cung cấp sự hỗ trợ cho họ. Động thái này cũng đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ chính ngành kỹ nghệ quốc phòng của Ukraine.

"Việc xuất cảng vũ khí của Ukraine sẽ sớm trở thành hiện thực," ông Selenskyj tuyên bố vào cuối tháng Tư vừa qua. Được biết, mọi chi tiết cụ thể liên quan đến vấn đề này đều đã được phê duyệt: các rào cản hành chính đang dần được dỡ bỏ, đồng thời các cơ chế cũng đang được thiết lập nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp quốc phòng trong nước tiếp xúc với thị trường của các quốc gia đối tác. Theo kế hoạch, vào cuối năm nay, 10 "trung tâm xuất cảng vũ khí" sẽ được mở ra trên khắp Âu châu, trong đó có một trung tâm tại Berlin, nhằm giúp các hoạt động thương mại trở nên hiệu quả hơn. Tuy nhiên, nhu cầu của quân đội Ukraine vẫn luôn được đặt lên hàng ưu tiên tuyệt đối; chỉ những loại vũ khí mà Ukraine xác định là đang có nguồn cung dư thừa rõ rệt mới được phép xuất cảng.

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 26-5-2026