CHƯƠNG TRÌNH NGHỊ SỰ DỰA TRÊN CÁI TÔI CỦA TRUMP ĐE DỌA SỰ SỤP ĐỔ CỦA HẢI QUÂN MỸ

Artikel von Karsten-Dirk Hinzmann (MERKUR), ngày 24-6: 10 Hàng Không Mẫu Hạm được thiết kế để đảm bảo vị thế thống trị trên biển của Mỹ, nhưng Trump lại không tin tưởng vào công nghệ mới. Theo lệnh của ông, kế hoạch cho cả một hạm đội đang bị thay đổi toàn diện.

Washington D.C. – "Ông ấy có thể thay đổi điều đó, nhưng nó sẽ gây ra nhiều xáo trộn," Bryan Clark nhận định. Trả lời phỏng vấn tờ *Washington Post* (WP), cựu sĩ quan này thừa nhận rằng điều mà Donald Trump theo đuổi bấy lâu nay, cải tổ hoàn toàn lực lượng Hải quân, là khả thi về mặt kỹ thuật. Cuối năm ngoái, Tổng thống Mỹ đã kêu gọi đóng mới các tàu chiến khổng lồ. Giờ đây, ông lại mơ về một thiết kế mang phong cách hoài cổ (Retro) cho các Hàng Không Mẫu Hạm (HKMH) mới của Mỹ. Tuy nhiên, các chuyên gia lại cảm thấy vô cùng sửng sốt.

Trump mơ về những chiếc HKMH giống như thời Thế chiến II. Tầm nhìn này đòi hỏi hai thay đổi cơ bản trong thiết kế của các HKMH lớp *Ford*, được đặt theo tên Gerald R. Ford, Tổng thống thứ 38 của Mỹ, vốn đang trong quá trình đóng mới. Lớp tàu mới này được kỳ vọng sẽ mở đường cho tương lai, với hệ thống máy phóng điện từ để phóng máy bay và trung tâm chỉ huy được chuyển về phía đuôi tàu. Tuy nhiên, Donald Trump lại muốn quay ngược thời gian: theo tờ *Washington Post*, ông muốn chuyển trung tâm chỉ huy, thường được gọi là "đảo" (island)—trở lại giữa boong tàu và khăng khăng đòi sử dụng máy phóng chạy bằng hơi nước.

Trump bị ám ảnh bởi phong cách hoài cổ: "Tôi không nghĩ đó là công nghệ cũ"

"Có thông tin cho rằng một thủy thủ đã nói với ông ấy rằng các máy phóng hơi nước, loại từng được dùng để phóng máy bay trên các HKMH lớp *Nimitz* từ thập niên 1970, có thể được sửa chữa chỉ bằng búa và đèn hàn," tờ *Die Welt* đưa tin, dẫn lại quan điểm mà Tổng thống thường xuyên nhắc đến trong các chuyến vận động tranh cử. Ý tưởng ở đây là phương pháp này sẽ giúp tiết kiệm chi phí và tăng cường độ an toàn. Trump cũng nhắc lại những ý tưởng từng được ông đề cập trong nhiệm kỳ đầu tiên với các quan chức quân sự vào cuối năm 2025, theo tạp chí *The War Zone* (TWZ): Theo lời kể của chính ông, ông đã có "những cuộc thảo luận nghiêm chỉnh với Bộ trưởng Hải quân John Phelan về việc đưa trở lại các 'thiết giáp hạm', với vũ khí chủ lực là pháo lớn và thân tàu bọc thép dày, vào lực lượng hải quân Mỹ," tác giả Joseph Trevithick của TWZ viết. Sự suy giảm vị thế thống trị của hải quân Mỹ sẽ rất khó đảo ngược.

"Một số người sẽ nói: 'Không, đó là công nghệ cũ'. Tôi không biết nữa. Tôi không cho đó là công nghệ cũ khi nhìn vào những loại vũ khí này," ông Trump được tờ TWZ dẫn lời. Theo tờ *Die Welt*, Tổng thống không tin tưởng vào công nghệ kỹ thuật số mới, mặc dù các hệ thống máy phóng điện từ đã được phát triển trong 2 thập niên và lần đầu tiên được lắp đặt vào năm 2022 trên tàu *Gerald R. Ford*, chiếc tàu dẫn đầu của lớp HKMH mới. Các tàu lớp *Ford* được thiết kế để thay thế lớp *Nimitz, vốn đã phục vụ từ những năm 1960, và hệ thống máy phóng hơi nước của chúng. Mặc dù các máy phóng mới có khả năng giúp Hải quân mạnh mẽ hơn, các tác giả cho rằng việc quay lại công nghệ cũ chủ yếu nhằm thỏa mãn mong muốn về sự hoành tráng của ông Trump.

Chẳng hạn, Will Gottsegen viết trên tờ *The Atlantic* rằng: "Sự say mê lặp đi lặp lại của ông Trump đối với động cơ hơi nước phản ánh mối quan tâm về tính thẩm mỹ hơn là công năng"; Gottsegen coi đây là một nỗi ám ảnh của Tổng thống, điều có thể gây ra sự hao tốn tài chính khổng lồ cho nước Mỹ. Theo tờ *The Washington Post*, lớp *Ford* dự kiến ​​sẽ bao gồm mười tàu sân bay. Đơn giá mỗi chiếc dao động từ 13 triệu đến 22 triệu USD, và có khả năng chốt ở mức 18 triệu USD, một con số chịu ảnh hưởng một phần bởi hệ thống phóng mới. Hải quân ca ngợi hệ thống này vì khả năng cho phép tốc độ phóng cao hơn, mặc dù các kiểm toán viên đặt câu hỏi về việc phân tích chi phí-lợi ích. Donald Trump cũng bày tỏ lo ngại về công nghệ mới; theo tin tức, ông đã đặt câu hỏi đại ý là: Chuyện gì sẽ xảy ra nếu nam châm bị ướt?

Giới quân sự gây sức ép lên ông Trump: "Chúng tôi là một lực lượng hải quân thế giới với những trách nhiệm thế giới."

"Chúng cũng ít gây áp lực lên máy bay hơn, đòi hỏi ít bảo trì hơn và giảm nhu cầu sử dụng nước ngọt của tàu so với các phiên bản chạy bằng hơi nước cũ," hãng tin Associated Press viết về cuộc tranh luận xoay quanh công nghệ mới. Tàu *Gerald R. Ford* đã tham gia thực chiến trong cuộc xung đột với Iran và trong chiến dịch liên quan đến việc bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro. Chiến hạm đầu tiên thuộc lớp HKMH mới này đã hoạt động liên tục hơn mười tháng trên biển, đây là "đợt khai triển dài nhất của một nhóm tác chiến HKMH kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc," theo thông tin từ ấn phẩm chuyên ngành *US Naval Institute* (USNI News). Trên thực tế, thời gian chính là đối thủ đáng gờm nhất đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quân nhân dưới quyền ông.

Bên cạnh chi phí tăng vọt, cuộc xung đột kéo dài liên quan đến Iran rõ ràng đã làm suy giảm khả năng sẵn sàng chiến đấu của các thủy thủ. Tờ *Navy Times*, dẫn các nguồn tin nội bộ, cho biết Hải quân Mỹ đã chật vật suốt nhiều năm để "đáp ứng các yêu cầu cao về cường độ hoạt động". Không chỉ các kíp thủy thủ đang phải làm việc đến mức kiệt sức mà cả khí tài cũng chịu áp lực tương tự; *Navy Times* dẫn lời Phó Đô đốc đã nghỉ hưu Fozzie Miller: "Chúng ta cần thêm HKMH hoặc phải giảm cường độ hoạt động. Phải chọn một trong hai, nhưng chúng ta là lực lượng hải quân thế giới với những trọng trách thế giới, và nếu muốn hoàn thành các trọng trách đó, chúng ta cần thêm tàu," cựu tư lệnh Hạm đội 5 của Mỹ nhận định.

Số lượng hơn chất lượng: Trung Quốc tìm cách vượt mặt Mỹ bằng "nguyên tắc Putin"

Việc quay lại sử dụng công nghệ từng bị loại bỏ trước đây sẽ càng làm chậm tiến độ hiện đại hóa của Hải quân Mỹ. Tàu *John F. Kennedy*, chiếc thứ hai thuộc lớp *Ford*, hiện đang trong giai đoạn thử nghiệm trên biển, trong khi chiếc thứ ba là *Enterprise* đang được đóng mới. Việc hiện thực hóa dự án tàu *Doris Miller* dường như đặc biệt nan giải; theo một chỉ thị gần đây của tổng thống, con tàu này sẽ quay lại sử dụng hoàn toàn hệ thống máy phóng hơi nước, một động thái mà cây bút Will Gottsegen của tờ *Atlantic* mô tả là cơn ác mộng tiềm tàng về mặt tiếp vận và lập kế hoạch. Con tàu dự kiến ​​sẽ đi vào hoạt động trong thập niên 2030; sự thay đổi này không chỉ gây tốn kém về tài chính mà còn có thể dẫn đến sự chậm trễ kéo dài vô tận trong việc đưa toàn bộ lớp tàu này vào biên chế. Liệu con tàu sẽ bao giờ hoàn tất nếu người kế nhiệm ông Donald Trump lại quyết định từ bỏ công nghệ hơi nước một lần nữa?

Ông Trump và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth đã yêu cầu các nhà thiết kế trình phương án phù hợp với tầm nhìn của họ trong vòng 60 ngày. Tất cả các HKMH tiếp theo cũng sẽ được trang bị công nghệ từ thời Chiến tranh Lạnh này. Do đó, rủi ro từ các chính sách thiếu nhất quán của ông Trump đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt là khi Trung Quốc, đối thủ chính trong tương lai, đang đẩy mạnh xây dựng lực lượng hải quân với quyết tâm cao độ. "Nếu Trung Quốc tiếp tục mở rộng hạm đội với tốc độ hiện tại trong khi Mỹ không thể vực dậy ngành công nghiệp đóng tàu của mình, thì khả năng Trung Quốc giành chiến thắng trong một cuộc chiến tranh giữa các quốc gia, đặc biệt là một cuộc xung đột kéo dài giữa các cường quốc, sẽ gia tăng," theo nhận định của Alexander Palmer, Henry H. Carroll và Nicholas Velazquez từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) của Mỹ.

Trong tham vọng của mình, chính phủ Trung Quốc hướng tới các cường quốc hải quân thời thuộc địa, đặc biệt là Mỹ và Vương quốc Anh; Bắc Kinh coi ưu thế trên biển của các nước này là "thành tựu mang lại tầm ảnh hưởng thế giới, vai trò lãnh đạo và quyền kiểm soát các tuyến đường hàng hải", và họ quyết tâm tái lập điều đó, theo Aleksandra Gfadzala Tirziu từ tổ chức cố vấn General Intelligence Services (GIS). Do đó, hải quân Trung Quốc có thể tìm cách vượt qua Mỹ bằng cách áp dụng "nguyên tắc Putin": ưu tiên số lượng hơn chất lượng. Tờ *Wall Street Journal* từng cảnh báo về điều này vào năm 2023. Tuy nhiên, các nhà hoạch định ngân sách Mỹ đang rút ra bài học từ cuộc xung đột liên quan đến Iran để ưu tiên ngân sách cho máy bay không người lái và không quân, như hãng tin *Associated Press* đã đưa tin vào tháng 4.

Hệ quả là, các kế hoạch đóng tàu chiến cỡ lớn kiểu Thế chiến, điều mà ông Trump từng ca ngợi là cần thiết và là ưu tiên hàng đầu vào năm ngoái, đang bị gác lại. Hiện tại, các binh chủng dường như đang cạnh tranh lẫn nhau để giành được sự ưu tiên trong các cuộc đàm phán ngân sách. Ngay trong nội bộ hải quân, lực lượng tàu ngầm cũng lo ngại rằng sớm muộn gì họ cũng sẽ bị áp đảo bởi những bước tiến của Trung Quốc. Các tác giả Palmer, Carroll và Velazquez từ CSIS chỉ nhìn thấy một cơ hội duy nhất cho Mỹ, về cơ bản là đi ngược lại với xu hướng chuộng quy mô lớn của ông Trump: đó là dựa vào các tàu nhỏ, linh hoạt, được số hóa và hoạt động trong các mạng lưới trang bị hỏa tiễn. Tuy nhiên, dự báo của họ vẫn rất ảm đạm: "Sự suy giảm vị thế thống trị trên biển của Mỹ sẽ rất khó đảo ngược." 

Các nguồn khác: Associated Press, Center for Strategic and International Studies, General Intelligence Services, Wall Street Journal, Washington Post, Welt, The War Zone, The Atlantic, USNI News, Navy Times) (hz), ngày 24-8-2026.   

Vũ Thái An, người lính VNCH, ngày 25-8-2026